Summary Expressionisme en primitivisme in de beeldende kunst van de twintigste eeuw

-
ISBN-10 9035817109 ISBN-13 9789035817104
1175 Flashcards & Notes
13 Students
  • This summary

  • +380.000 other summaries

  • A unique study tool

  • A rehearsal system for this summary

  • Studycoaching with videos

Remember faster, study better. Scientifically proven.

This is the summary of the book "Expressionisme en primitivisme in de beeldende kunst van de twintigste eeuw". The author(s) of the book is/are Adi Martis Mieke Rijnders. The ISBN of the book is 9789035817104 or 9035817109. This summary is written by students who study efficient with the Study Tool of Study Smart With Chris.

Summary - Expressionisme en primitivisme in de beeldende kunst van de twintigste eeuw

  • 1 Expressie en primitivisme

  • kunstenaars hebben belangstelling getoond voor allerlei vormen van primitivisme. De wortels van deze moderne belangstelling liggen in de romantiek (eind achttiende, begin negentiende eeuw). De meest recente manifestatie hangt samen met het ter discussie stellen van de modernistische canon. 
  • Vooral expressionistische kunstenaars lijken een bijzondere affiniteit met het primitivisme te hebben
  • 1.1 Expressie en het expressionisme

  • Het woord 'expressie' speelde in de kunsttheorie vanaf de renaissance een belangrijke rol, veranderde in de romantiek van betekenis en werd, voorzien van nieuwe connotaties, rond de eeuwwisseling een kernbegrip. 'Expressionisme', dat omstreeks 1910 werd geïntroduceerd, is in korte tijd van betekenis veranderd. 
  • Woord 'expressie': in de kunsttheorie v.a. de renaissance een belangrijke rol, veranderde in de romantiek van betekenis, werd rond de eeuwwisseling een kernbegrip.

    'Expressionisme': v.a. 1910, veranderde in korte tijd van betekenis.

  • Hoe worden termen als 'expressie' en 'expressionisme' in uitlatingen over beeldende kunst gebruikt? 
    In zeer uiteenlopende betekenissen.
  • 'Expressie' is reeds in de kunsttheorie van de renaissance een veel gebruikte term. 
  • Vanaf wanneer speelde het woord 'expressie' in de kunsttheorie een belangrijke rol? 
    Vanaf de renaissance. Het veranderde in de romantiek van betekenis en werd, voorzien van nieuwe connotaties, ronde de eeuwwisseling een kernbegrip. 
  • Volgens de Italiaanse kunsttheoreticus en architect Leon Battista Alberti raakt een historiestuk de beschouwer, in zoverre als de emoties die hij erin ziet uitgebeeld, in hem zelf opgeroepen worden.
  • Wanneer werd 'expressionisme' geïntroduceerd? 
    Omstreeks 1910, het is in korte tijd van betekenis veranderd. 
  • Leonardo da Vinci besteedde in zijn geschriften veel aandacht aan de expressie en raadde schilders aan mensen te bestuderen terwijl zij twisten, boos worden, verdrietig zijn, of andere emoties vertonen, om na te gaan door middel van welke gebaren zij hun gevoelens uiten.
  • Vanaf wanneer speelt het woord 'expressie' in de kunsttheorie een belangrijke rol?
    Het woord 'expressie' speelde in de kunsttheorie vanaf de renaissance een belangrijke rol, veranderde in de romantiek van betekenis en werd, voorzien van nieuwe connotaties, rond de eeuwwisseling een kernbegrip. 'Expressionisme', dat omstreeks 1910 werd geïntroduceerd, is in korte tijd van betekenis veranderd. 
  • Welke twee kunstenaars besteden in hun geschriften ruim aandacht de expressie?
    De Italiaanse kunsttheoreticus en architect Leon Battista Alberti en Leonardo da Vinci
  • Het is aan de theorievorming aan de Franse Académie in de zeventiende eeuw te danken dat 'expressie' twee eeuwen lang een centrale plaats zou innemen in de opleiding tot beeldend kunstenaar. 

  • Van een bekwaam schilder werd volgens de academische regels verwacht dat hij in staat was de emoties van de personen die in zijn schilderijen figureren, duidelijk af te beelden.
  • Charles Le Brun zei dat emoties het best door middel van gelaatsuitdrukkingen kunnen worden uitgedrukt door de juiste houdingen, bewegingen, gebaren en gelaatsuitdrukkingen te kiezen ('Le Premier Peintre du Roi' en directeur van de Académie Royale de Peinture et de Sculpture in Parijs)

  • 'Expressie' betekende toen dus wat anders dan vandaag: het is niet de schilder die zijn gevoelens uitdrukt in zijn werk, en niet het schilderij is expressief, maar de afgebeelde objecten en vooral de personen die in het schilderij handelend optreden.

  • De oorsprong van het hedendaagse expressiebegrip ligt in de vroege negentiende eeuw. In de romantiek wordt de oude nabootsingstheorie vervangen door de expressietheorie. 
  • De theorievorming aan de Franse Academie was bepalend voor de afbeelding van emoties zoals werd verwoord door Charles Le Brun. Noem zijn opvatting.
    Charles Le Brun zei dat emoties het best door middel van gelaatsuitdrukkingen kunnen worden uitgedrukt door de juiste houdingen, bewegingen, gebaren en gelaatsuitdrukkingen te kiezen ('Le Premier Peintre du Roi' en directeur van de Académie Royale de Peinture et de Sculpture in Parijs)
  • Waar ligt de oorsprong van het huidige begrip expressionisme?
    De oorsprong van het hedendaagse expressiebegrip ligt in de vroege negentiende eeuw. In de romantiek wordt de oude nabootsingstheorie vervangen door de expressietheorie. 
  • Welke accentverschuiving ten aanzien van de verbeelding van emoties heeft plaats gevonden en wanneer gebeurde dat?
    In de romantiek verschuift het accent van de relatie kunstwerk-werkelijkheid naar kunstenaar-kunstwerk en komt het scheppend subject centraal te staan en wordt expressie zelfexpressie. Originaliteit, spontaneïteit, verbeelding, intuïtie en authenticiteit worden belangrijker geacht dan het verbeelden van universele waarden volgens de oude academische, classicistische idealen en tradities. 
  • In meest strikte zin wordt het etiket 'expressionisme' gereserveerd voor bewegingen als Künstlergruppe Brücke en Der Blaue Reiter en in een iets ruimere betekenis wordt het gebruikt voor bepaalde ontwikkelingen in de Europese kunst van circa 1900-1925.

  • Voorzien van een postmodern jasje werd de term recentelijk zelfs van toepassing geacht op ontwikkelingen die als 'neo-expressionisme' werden gekarakteriseerd; een inflatie die niet bijdraagt tot een beter begrip van de lading die de term moet dekken. 
  • Gordon beweerde dat het woord 'expressionisme' van oorsprong Frans en afkomstig uit het atelier van Gustave Moreau aan de Ecole des Beaux-Arts (1891-1898) is.

  • In periode 1907-1909 gingen de Franse fauvisten zich als 'expressionisten' beschouwen en elf Franse kunstenaars toonden werk uit de periode 1907-1909 op de 22ste Berliner Secession en werden als  'expressionisten' gepresenteerd en in 1912 werd 'Expressionismus' op de Keulse Sonderbund-tentoonstelling ruimer gebruikt om de nieuwe trend in Europa aan te duiden.

  • In 1914 spitste de criticus Paul Fechter in zijn boek Der Expressionismus onder invloed van het oudere begrip 'Ausdruckskunst' de term 'expressionisme' toe op die moderne Duitse kunst waarin de kunstenaar zijn emoties tot uitdrukking bracht (kunstenaars van Brücke en Der Blaue Reiter). 

  • De Engelse literatuurhistoricus Geoffrey C. Perkins schrijft dat Gordon geen enkel hard bewijs heeft dat het woord 'expressionisme' door de fauvisten is gebruikt en dat het werk van de in 1911 (in Berlijn) als 'expressionisten' getoonde Franse kunstenaars daterend uit de periode 1904-1910 en stilistisch geen eenheid vormt.


  • De Noorse kunsthistoricus Marit Werenskiold heeft in 1984 in haar studie The concept of expressionism betoogd dat het woord 'expressionisme' Duitsland via Engeland heeft bereikt

  • Toen Roger Fry in november 1910 in Londen de tentoonstelling Manet and the Post-Impressionists organiseerde overwoog hij het woord 'Expressionism' in de titel te gebruiken als een synoniem voor postimpressionisme en The Burlington Magazine stelde voor de kunstenaars 'Expressionists' te noemen 

  • Volgens Werenskiold was de term 'expressionisme' niet gangbaar in Frankrijk in de periode 1905-1914, hoewel het begrip 'expression' wel actueel was door de publicatie in 1908 van Matisses 'Notes d'un peintre'.

  • De Amerikaanse kunsthistoricus Roger Benjamin heeft echter aangetoond dat de term 'expressionisme' wel degelijk bekend was in Frankrijk, met name in de Franse kunstkritiek van rond de eeuwwisseling, en concludeert dat wat het gebruik in Frankrijk betreft, Gordons hypotheses, die hierboven zijn samengevat, waarschijnlijk juister zijn dan zijn critici denken. 

  • De Nederlandse kunsthistoricus Ron Manheim kwam na een uitgebreide analyse van de 35 werken van de als 'expressionisten' getoonde (Franse) kunstenaars op de Berliner Secession van 1911 evenals Perkins tot de conclusie dat er zeker geen sprake was van een 'fauvistische groepstentoonstelling'.


  • Het is niet ondenkbaar dat de term 'expressionisme' door kunstenaars en kunsthandelaren uit de omgeving van Matisse als bruikbaar in het buitenland werd beschouwd voor fauvistisch en ander postimpressionistisch werk en het begrip in Parijs te veel belast was door associatie van de term met het werk van Julien-August Hervé. Manheim verwijst evenals Perkins naar vindplaatsen van Duits gebruik van de term van vóór de Berlijnse tentoonstelling van 1911. 
  • Samenvattend kan geconcludeerd worden dat terwijl het begrip 'expressionisme' aanvankelijk in ruimere zin werd gebruikt (voor postimpressionistische kunst in uiteenlopende stijlen van kunstenaars van verschillende Europese nationaliteiten), er in het tweede decennium een verenging in betekenis optrad en de term in hoofdzaak werd gebruikt voor bepaalde Duitse kunst (van Brücke-, Blauer-Reiter- en andere, verwante kunstenaars). 

  • In zijn 'Notes d'un peintre' verwijst Matisse naar het oude academische expressiebegrip en maakt duidelijk dat het hem niet daarom gaat.
  • Expressie is bij Matisse het resultaat van een intuïtief creatief proces. De gevoelens die een motief bij hem oproepen, worden uitgedrukt door het totale effect van het schilderij; door de decoratieve harmonie van kleur, vorm en lijn 
  • In Abstraktion und Einfühlung verbond Worringer ideeën van de Weense kunsthistoricus Alois Riegl met die van de psycholoog Theodor Lipps en kwam tot een stijltypologie die zich bewoog tussen twee polen: abstractie (geometrische stijl) en 'Einfühlung' (naturalisme).
  • Geleidelijk aan maken namelijk in de loop van de geschiedenis vrees en intuïtie plaats voor rationalisatie en intellectuele beheersing van de natuur, met als 'hoogtepunt' het naturalisme (impressionisme), totdat het intellect zijn eigen beperkingen realiseert
  • In de kunsttheorie van Cobra, zoals bijvoorbeeld vertolkt door Constant in het 'Manifest' dat in 1948 werd gepubliceerd, is 'expressie' een sleutelbegrip. 'De scheppende gedachte', schrijft Constant, 'bestaat niet uit ideeën en niet uit vormen, die men eer stolsels van de materie zou kunnen noemen, maar is een reactie op een ontmoeting van de menselijke geest met de ruwe materie, die haar de vormen en ideeën suggereert. 
    de voortbrengingsdaad is van veel groter betekenis dan het voortgebrachte. 
  • In de dialoog tussen de kunstenaar en zijn materie komt het kunstwerk tot stand dat vervolgens bij de beschouwer de verdrongen collectieve creativiteit weer moet activeren. 
  • De zelfstandige rol van het medium en het belang van de 'voortbrengingsdaad' vinden hun oorsprong  in het surrealisme beïnvloed door de psychoanalytische theorie van Freud.

  • Bij de abstract-expressionisten verschoof de nadruk in toenemende mate van de beelden die door middel van deze technieken werden opgeroepen, naar het proces van het schilderen zelf, naar de daad ('gesture')
  • De neo-expressionisten hebben het geloof in zelfexpressie opgegeven en zijn er doorgaans niet op uit zichzelf uit te drukken. De oude materiële tekens van expressie, zoals bijvoorbeeld het handschrift van de schilder, zijn bij deze kunstenaars geen sporen van hun innerlijke roerselen, maar beeldelementen waarover zij vrij kunnen beschikken.

  • Hoe druk je volgens Charles Le Brun emoties uit?

    Charles Le Brun zei dat emoties het best door middel van gelaatsuitdrukkingen kunnen worden uitgedrukt door de juiste houdingen, bewegingen, gebaren en gelaatsuitdrukkingen te kiezen ('Le Premier Peintre du Roi' en directeur van de Académie Royale de Peinture et de Sculpture in Parijs)
  • Wat heeft de Amerikaanse kunsthistoricus Roger Benjamin aangetoond met betrekking tot de term expressionisme?
    De Amerikaanse kunsthistoricus Roger Benjamin heeft echter aangetoond dat de term 'expressionisme' wel degelijk bekend was in Frankrijk, met name in de Franse kunstkritiek van rond de eeuwwisseling, en concludeert dat wat het gebruik in Frankrijk betreft, Gordons hypotheses, die hierboven zijn samengevat, waarschijnlijk juister zijn dan zijn critici denken. 
  • Wat heeft een analyse van Ron Manheim over de Berliner Secession van 1911 aangetoond?
    De Nederlandse kunsthistoricus Ron Manheim kwam na een uitgebreide analyse van de 35 werken van de als 'expressionisten' getoonde (Franse) kunstenaars op de Berliner Secession van 1911 evenals Perkins tot de conclusie dat er zeker geen sprake was van een 'fauvistische groepstentoonstelling'.
  • Wat betekent voor Matisse expressie?
    Expressie is bij Matisse het resultaat van een intuïtief creatief proces. De gevoelens die een motief bij hem oproepen, worden uitgedrukt door het totale effect van het schilderij; door de decoratieve harmonie van kleur, vorm en lijn.
  • Noem twee titels van verhandelingen uitgebracht door Wilhelm Worringer die de theoretische basis vormen ter legitimering van de eigentijdse expressionistische ontwikkelingen.

    In München verscheen Abstraktion und Einfühlung met het drie jaar later gepubliceerde Formprobleme der Gotik van Wilhelm Worringer en worden de theoretische basis ter legitimering van de eigentijdse expressionistische ontwikkelingen en is hiermee verantwoordelijk voor de koppeling van het expressionisme aan de noordelijke (Duitse/Germaanse), gotische traditie.

  • In Abstraktion und Einfühlung verbond worringer bepaalde ideeën met elkaar. Welke?
    In Abstraktion und Einfühlung verbond Worringer ideeën van de Weense kunsthistoricus Alois Riegl met die van de psycholoog Theodor Lipps en kwam tot een stijltypologie die zich bewoog tussen twee polen: abstractie (geometrische stijl) en 'Einfühlung' (naturalisme).
  • In de kunsttheorie van Cobra, zoals bijvoorbeeld vertolkt door Constant in het 'Manifest' dat in 1948 werd gepubliceerd, is 'expressie' een sleutelbegrip. Hoe luidt deze theorie?
    'De scheppende gedachte', schrijft Constant, 'bestaat niet uit ideeën en niet uit vormen, die men eer stolsels van de materie zou kunnen noemen, maar is een reactie op een ontmoeting van de menselijke geest met de ruwe materie, die haar de vormen en ideeën suggereert. 
    de voortbrengingsdaad is van veel groter betekenis dan het voortgebrachte. 
  • wat komt tot stand in de dialoog tussen kunstenaar en materie en wat moet het bij wie activeren?
    In de dialoog tussen de kunstenaar en zijn materie komt het kunstwerk tot stand dat vervolgens bij de beschouwer de verdrongen collectieve creativiteit weer moet activeren.
Read the full summary
This summary. +380.000 other summaries. A unique study tool. A rehearsal system for this summary. Studycoaching with videos.

Latest added flashcards

wat is werkwijze van Jean-Michel Basquiat?
  • Cultiveert neoprimitivistische mythevorming
  • Combinatie graffiti-achtige tekstkritieken met schilderachtige elementen > meer "expressionistische" indruk
  • Zeer uiteenlopende invloeden
  • Autobiografische thema's: zwarte helden uit elitecultuur + massacultuur (Charlie Parker)
Wat is de werkwijze van Keith Haring, een andere Neo-expressionistisch kunstenaar?
  • Hij laat zich inspireren door zeer diverse bronnen, ook eigentijdse graffiti (minder last van modernistische dogma van originaliteit)
  • Ontbreken van een planning - Spontaan werkproces = zich afzetten tegen conceptuele voorgangers + teruggrijpen op abstract-expressionisten (gesture - performance), maar dan met figuratie
  • Lijnvoering = soort  automatisch schrift (surrealisme) > stroom beelden onbelemmerd te laten vloeien (maar zonder emotionele ontlading )
Waarom is Penck illustratief voor de complexe verhouding van de Neo-expressionistische kunstenaar tot het primitivisme?
  • Enerzijds roept zijn werk associaties op met eigentijdse pictogrammen - prehistorische schilderingen, maar ook met graffiti + kindertekeningen en werk van Picasso - Paul Klee - outsiders
  • Anderzijds is voor Penck zijn kunst het resultaat van een analytisch denkproces. (Wetenschap)
Hoe wilde Penck bijdrage aan een verandering in de samenleving (DDR)?
Hij wilde een universele beeldtaal ontwikkelen, die de menselijke communicatie inzichtelijk zou maken. Volgens Penck blijkt de behoefte aan communicatie al uit de prehistorische grottekeningen
Waarom gebruik  Penck deze naam als pseudoniem?
  • Het is een symbool voor het zoeken naar informatie. Penck is de naam van een  geoloog/onderzoeker naar de Ijstijd. Hij ziet een analogie tussen  het zoeken naar opgeslagen informatie en geologie. > "Systembilder"
  • Ook een praktisch reden: als dekmantel in de tijd van de DDR
Wie zijn de voorlopers + belangrijkste vertegenwoordigers van het Neo-expressionisme?
Penck + Baselitz
Als eind jaren 70/begin jaren 80 met de schilder- en beeldhouwkunst de primitieve beeldmotieven weer terug komen in de beeldende kunst: wat is er dan veranderd?
De primitieve beeldmotieven maken dan deel uit van een veel grotere voorraad beelden (van prehistorie tot heden)
Hoe manifesteerde het primitivisme zich in de decennia voor het neo-expressionisme?
Niet in beeldmotieven (ambachtelijke schilderkunst was doodverklaard)
Maar in
  • het mythische denken en ritueel handelen van kunstenaars (performance art - kunstenaar als sjamaan, bijv. Beuys))
  • gebruik natuurlijke processen en materialen met sterk archetypische connotaties (land art-objecten)
waarom is de houding van Baselitz (en andere neo-expressionisten) tov expressie, expressionisme en primitivisme zo gecompliceerd?
- enerzijds verzetten ze zich tegen een te sterk verband met de expressionisten en expressie
  • emoties kan men niet uitbeelden (hersenspinsels), meer verwantschap met Mondriaan (emotieloosheid + helderheid)
  • expressionisten gaan nog altijd uit van hun eigen omgeving
- anderzijds verzamelt Baselitz werk van "outsiders" (geesteszieken + traditionele Afrikaanse kunst) + gebruik dit in zijn werk
waarom gebruikt Baselitz een beeldcitaat van Munch?
  • vanwege de associatie met de Brucke-kunstenaars
  • vanwege de associatie van het werk van Munch met de schilderijen van geesteszieken