Summary Literatuurgeschiedenis, Havo

-
411 Flashcards & Notes
4 Students
  • This summary

  • +380.000 other summaries

  • A unique study tool

  • A rehearsal system for this summary

  • Studycoaching with videos

Remember faster, study better. Scientifically proven.

PREMIUM summaries are quality controlled, selected summaries prepared for you to help you achieve your study goals faster!

Summary - Literatuurgeschiedenis, Havo

  • 1 middeleeuwse letterkunde

  • De geschiedenis van onze taal wordt bestudeerd door de historische taalkunde, een vak van de neerlandistiek.
  • De historische taalkunde heeft ervoor gezorgd, dat er een verklaring bestaat voor het bestaan van verschillende talen. Men neemt aan dat de verschillende talen uit één of meer oertalen zijn ontstaan.
  • Hoe zijn de verschillende talen onstaan?
    • Oertaal: INDO-EUROPEES
    • OER-GERMAANS
    • OOST-GERMAANS: Gotisch
    • NOORD-GERMAANS: Zweeds, Noors, Deens, IJslands
    • WEST-GERMAANS: Nederlands - Afrikaans, Engels, Duits, Fries
  • Wat is de historische taalkundelijn van het Nederlands?
    1. Oud-Nederlands       (?    - 1000)
    2. Middel-Nederlands   (1000 - 1600)
    3. Nieuw-Nederlands   (1600 - heden)
  • Wat is het tijdsbeeld rond 1000 n.Chr.?
    • de val van het Romeinse Rijk
    • daling geletterdheid en het verval van de Romeinse infrastructuur
    • vorsten kwamen in problemen door moeilijk begaanbare wegen
  • Er zijn maar enkele Oud-Nederlandse teksten bewaard. Een ervan is een pennenproef: 'hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu' (hebben alle vogeltjes nestjes begonnen, behalve ik en jij, wat wachten we nu?
  • Van de Gotische taal is vrijwel alles verloren gegaan. Er is alleen 1 geschreven tekst over: De Gotische bijbel, vertaald door de geestelijke Wulfila.
  • 1.1.1 VRAGEN

  • Welk voorbeeld van het zogenaamde Oudnederlands is nog teruggevonden?
    een pennenproef (hebben alle vogeltjes nestjes begonnen, behalve ik en jij, wat wachten wij nu?)
  • Waarom is er zo weinig van het Oudnederlands bewaard gebleven?
    Er is blijkbaar erg veel verloren gegaan bij branden en andere rampen. En er is waarschijnlijk niet zoveel in Oudnederlands geschreven omdat Latijns toen de taal van de kerk en wetenschap was. Bovendien konden nog niet veel mensen schrijven, zelfs iemand als Karel De Grote was ongeletterd.
  • Welke wetenschap houdt zich bezig met het onderzoek van de ontwikkeling van talen?
    De historische taalkunde, een onderdeel van neerlandistiek, houdt zich hiermee bezig.
  • Geef in een schema aan hoe het Nederlands zich uit het Indo-Germaans heeft ontwikkeld.
    • oertaal INDO-EUROPEES
    • een onderdeel: OER-GERMAANS
    • OER-GERMAANS splitst zich in OOST-GERMANS, NOORD-GERMAANS en WEST-GERMAANS
    • talen van Oost-Germaans: GOTISCH
    • talen van Noord-Germaans: ZWEEDS, NOORS, DEENS, IJSLANDS
    • talen van West-Germaans: NEDERLANDS, ENGELS, DUITS, FRIES
    • uit Nederlands ontwikkelt zich AFRIKAANS
  • Waarom is het gotisch belangrijk voor de studie aan het Nederlands?
    Op deze manier kunnen wij meer over de geschiedenis van de taal te weten komen. Aan de hand van de Gotische bijbel kunnen wij met behulp van klankwetten laten zien, dat woorden die in het Gotisch voorkwamen ook in het Engels, Duits, Nederlands terecht zijn gekomen.
  • Waarom is het Gotisch belangrijk voor de studie aan het Nederlands?
    Gotisch is geen voorstadium van het Nederlands, maar deze taal is aan de Nederlandse verwant. Gotisch wordt - omdat er niets beters is - er nu gebruikt om iets over de geschiedenis van onze taal te achterhalen.
  • Laat aan de hand van voorbeelden zien dat het Gotisch en het Nederlands inderdaad verwante talen zijn.
    Gotisch: fadar; Nederlands: vader
    Gotisch: namo; Nederlands: naam
    Gotisch: amen; Nederlands: amen
  • 1.2 Adellijke Lyriek

  • ADELLIJKE LYRIEK
  • 1.2.1 Troubadourslyriek

  • Welke verschillende standen kende de middeleeuwse samenleving?
    • de geestelijkheid
    • de aden
    • de boeren
    • vanaf ongeveer 1300: de burgerij
  • Waarom leefde men in de vroege middeleeuwen in een gesloten gemeenschap?
    Er bestond nog geen noemenswaardig verkeer en geen geldhandel.
  • In een gesloten gemeenschap was de afhankelijkheid van de standen vrij groot, zij hadden elkaar nodig.
  • Wat wordt bedoeld met dienstadel?
    Dienstadel is de adel die niet door afstamming, maar door hoge functies in aanzien is gekomen.
  • Hoe werkte de afhankelijkheid van de standen?
    De dienstadel beschermde de boeren, de boeren op hun beurt zorgden voor voldoende voedsel en de geestelijkheid zorgde voor beide groepen als het ging om het zielenheil.
  • Het samenspel van de standen werd van bovenaf ook in stand gehouden door het feodale stelsel.
  • Hoe was het feodale stelsel georganiseerd?
    Bovenaan was de leenheer, de koning of vorst. Om het land goed te kunnen besturen, verdeelde hij zijn land in verschillende lenen. Deze lenen werden aan leenmannen gegeven, die het land bestuurden. Had de leenman genoeg gebied verzamelt, kon hij ook weer land aan onderleenmannen geven.
  • Hoe werkte het feodale stelsel?
    • onderlinge afhankelijkheid: de leenman dankte zijn inkomsten aan de goedgunstigheid van de vorst, die hem een gebied in leen had gegeven, terwijl de leenheer alleen met behulp van de leenmannen zijn rijk kon besturen en verdedigen tegen aanvallen van buitenaf
    • trouw: speelde een belangrijke rol; de leenheer moest volledig kunnen rekenen op de onvoorwaardelijke steun van de leenman als hij diens hulp nodig had, maar anderzijds moest de leenman ook ervan uit kunnen gaan, dat zijn koning een betrouwbaar vorst was, omdat anders een goede samenwerking onmogelijk werd
  • Veranderingen in de verhoudingen in het feodale stelsel:

    • aanvallen van Noormannen en Moren zijn gestopt; er is geen bedreiging meer van buitenaf
    • bij de dienstadel ontstaat een sterke behoefde zich te ontwikkelen in de richting van de hoge adel
    • men wil zich meer aansluiten bij de leenheer en afstand nemen van het lagere volk, de dorpers


  • Hoe ontstond de behoefde van de dienstadel naar beschaving?
    • door de kruistochten en door de strijd tegen de Moren in Spanje had de adel gezien wat beschaving teweeg kon brengen
    • adel was onder de indruk geraakt van de rijke cultuur van het Oosten
    • behoefde om in eigen land beschaving te verkrijgen
    • de beschaafde adel zou zich dan van het onbeschaafde volk onderscheiden
  • Wat was een middel om tot een hogere vorm van beschaving te komen?
    kunst en literatuur
    De adel wierp zich op als mecenas (iemand die kunstenaars of geleerden financieel steunt) en liet op haar kosten kunstwerken vervaardigen. Literatuur was belangrijk, boeken werden gezien als statussymbolen
  • Waar was de literatuur in deze tijd voor bedoeld?
    • om de adel te laten zien hoe beschaafde mensen zich dienen te gedragen
    • hoe een ridder zich in het gevecht dient t gedragen
    • hoe de ridder zich tegenover de vrouw moest gedragen
    • gedragsregels bepalen
  • Wat staat centraal bij de middeleeuwse gedragsregelen?
    • enorme zelfbeheersing
    • de beschaafde mens doet zijn uiterste best zich als individu te onderscheiden
  • Wat wordt bedoeld met de term HOOFSHEID?
    Bedoeld worden de gedragsregels in de middeleeuwen, je kon daardoor tot beschaving komen, maar de hoofse code was ook een geschikt middel om afstand te nemen van de onbeschaafde boeren en dorpers.
  • De literatuur van de hoofsheid werkte als een soort van geheim, dat door de adel werd gedeeld en verborgen gehouden werden voor de overigen. Vaak zien we in de hoofse lyriek een aanval op die buitenstaanders, zij die geen beschaving kennen, kunnen zich niet indenken wat iemand die wel beschaafd is, meemaakt. De buitenstaanders zijn de jaloersen, de NIDERS die anderen hun geluk misgunnen.
  • Door deze poëzie bevestigde de adel zichzelf voortdurend in haar opvattingen. Zij maakte de nieuwe regels en liet de helden uit de literatuur overeenkomstig die regels handelen.
  • Hoe begon de troubadourslyriek?
    De ontwikkeling van deze hoofse code begon in de Provence in Frankrijk. De hoofse schrijvers namen als onderwerp van hun poëzie de liefde voor de vrouw. Zij komt centraal te staan, zij wordt vereerd, zij is de aanbedene.
  • Hoe werd in de troubadourlyriek over de liefde geschreven? (Provençaalse opvattingen)
    • de vrouw staat centraal
    • liefde wordt gezien als een onbedwingbare macht
    • een onbereikbare liefde (vrouw is al getrouwd of is van hoger stand)
    • liefde wordt nooit beloond, maar minnaar heeft al genoeg aan het minnen op zich
    • een trouwe, dienende liefde zonder beloning
    • door deze liefde kon de zelfbeheersing getoond worden die bij een beschaafd persoon past
    • door weerstand te ondervinden wordt je sterker en ontwikkel je je in positieve zin
  • Uitte de dichter van de troubadourslyriek zijn eigen ervaringen in de gedichten?
    Nee, de dichter gaf uiting aan een gemeenschappelijk ervaren ideaal. Met zijn poëzie wilde hij zijn publiek van de hoofse code doordringen, dat was zijn taak en daarvoor werd hij ook betaald.
  • Konden alle mensen van de gedichten genieten?
    Nee, de dorpers kregen de gedichten niet te horen, zij zouden deze hoge uitingen van beschaving natuurlijk toch niet kunnen begrijpen. Op deze manier ontstaat de gewenste afstand tussen de adel en het lagere volk.
  • Wat zit in de naam troubadourslyriek?
    Het Provençaalse woord voor vinden is 'trobar'. De dichters uit de Provence werden de vinders genoemd, de vinders van de hogere beschaving.
Read the full summary
This summary. +380.000 other summaries. A unique study tool. A rehearsal system for this summary. Studycoaching with videos.

Latest added flashcards

lezen voor de lijst:
zie een overzicht op http://www.lezenvoordelijst.nl

Hier vind je de boeken die je op je lijst kunt zetten. Let op de waardering van de boeken. Niveau 1 levert 1 punt op voor je lijst, niveau 2 levert 2 punten op voor je lijst, enz.
In totaal moet je 40 punten lezen voor je mondeling Nederlandse literatuur.
Literatuur en High heels / chicklits:
Van grote literatuur lijkt geen sprake te zijn, maar misschien is er meer aan de hand. Als we bijvoorbeeld naar de rol van de vrouw kijken, is er misschien wel heel veel voor te zeggen, dat in deze boeken de vrouwen eindelijk toekomen aan de echte emancipatie.
Eindelijk veroorloven zij zich wat mannen zich al enkele eeuwen veroorloofden.

Het lijkt erop, dat de literatuur een nieuwe weg is ingeslagen. De literatuur wordt opengebroken voor de massa. Er ontstaat een nieuwe opvatting over wat literatuur moet zijn. Voorlopig is het nog heel lastig om te bepalen in welke richting zij zich zal ontwikkelen, maar het ziet ernaar uit, dat overwegingen als vermaak en nut, individu en collectiviteit, toeval en snelheid erbij horen: een literatuur die zich niet afzet tegen de overheersende consumptiecultuur, maar zich er eigenlijk prima bij voelt.


Realiteit in High heels / chicklits:
  • boeken als 'Komt een vrouw bij de dokter' van Kluun; 'De gelukkige huisvrouw' van Heleen van Royen; 'De Eetclub' van Saskia Noort spelen zich af in een materialistische fantasiewereld
  • deze materialistische fantasiewereld is voor slechts weinig lezers herkenbaar
  • Volgens de schrijvers droomt het Nederlandse publiek blijkbaar van deze wereld van weelde, seks en macht
  • de personages leren een belangrijke levensles, maar hun materialisme staat niet ter discussie
  • het gaat hier om fictie, dus het hoeft niet realistisch te zijn
  • maar de schrijvers wekken de suggestie dat dit echt bestaande werelden zijn (volgens Kluun is zijn werk het 'autobiografische' relaas van reclameman; Saskia Noort toont zich als een van de volmaakte vrouwen uit haar 'Eetclub' in haar interviews)
Personages en onderwerpen bij High Heels (Chicklits):
  • personages bij veel (vrouwelijke) auteurs:
    - de slimme vrouw
    - de sexy vrouw
    - de aantrekkelijke vrouw
    - de trendy vrouw
    - de succesvolle vrouw
  • onderwerpen:
    - shoppen
    - stappen
    - naar de sauna gaan
    - met je vrienden en vriendinnen bijkletsen over het werk, de kinderen, je verwachtingen, je pleziertjes en natuurlijk over seks
Personages en onderwerpen bij High Heels (Chicklits)"
  • personages bij veel (vrouwelijke) auteurs:
    - de slimme vrouw
    - de aantrekkelijke vrouw
    - de trendy vrouw
    - de succesvolle vrouw
  • onderwerpen:
    - shoppen
    - stappen
    - naar de sauna gaan
    - met je vrienden of vriendinnen bijkletsen over het werk, de kinderen, je verwachtingen, je pleziertjes en natuurlijk over seks
Consumptiedrang in de literatuur in de loop van de geschiedenis:
  • literatuur heeft zich in de loop van de geschiedenis vaak tegen de samenleving verzet
  • veel schrijvers waren zelf uit de elite afkomstig
  • deze schrijvers verzetten zich heftig tegen diezelfde elite
  • voor burgerlijkheid was geen plek in de literatuur
  • materialisme in de vorm van consumptiedrang was not-done
  • deze houding zien wij in de 21e eeuw nog steeds bij veel schrijvers
  • maar daarnaast is er een groep auteurs, die juist lijkt te kiezen voor een consumptieve houding
Kenmerken van literaire thrillers:
  • spanning: in elke thriller zit natuurlijk het element van 'wie-is-de-dader' (whodunit); de intrige (plot; de voornaamste gebeurtenissen) van het verhaal is dan ook altijd zo samengesteld, dat de lezer geconfronteerd wordt met een misdaad en meerder verdachten; in de loop van het verhaal wordt langzamerhand duidelijk welke verdachten onschuldig zijn, totdat we de dader gevonden hebben
  • psychologisch inzicht: de schrijver/schrijfster probeert aan de lezer duidelijk te maken hoe de hoofdpersoon zich geestelijk ontwikkeld heeft door zijn of haar ervaringen, zijn trauma's en frustraties. De lezer krijgt inzicht in de karakters in een literaire thriller, in de gedachtegang van de personages.
    In gewone spannende boeken speelt de psychologische ontwikkeling niet zo een grote rol; bij literaire thrillers juist wel. In de literatuur wordt juist veel nadruk gelegd op de psychologische ontwikkeling.
Wanneer is literatuur kunst en wanneer kitsch?
De grens tussen lectuur en literatuur is eigenlijk nog nooit duidelijk gemaakt.

De schrijver Thomése, die door de critici wel tot de literaire schrijvers gerekend wordt, meent dat niemand in staat is om te bepalen wat literatuur is en daarin staat hij beslist niet alleen.
Literaire thrillers en het Postmodernisme:
  • velen zijn ervan overtuigd dat literaire thrillers nauwelijks literair genoemd mogen worden
  • maar: het postmodernisme maakt geen onderscheid tussen hoge en lage kunst
  • cultuurpessimisten voorzien de ondergang van de 'grote literatuur' en wijzen erop, dat de term 'literair' door uitgevers alleen maar wordt toegevoegd om meer boeken te kunnen verkopen
  • maar: het postmodernisme zegt dat ook literatuur gezien kan worden als een economisch product en er is niets verkeert aan rijk te worden door kunst te verkopen; de media speelt daarbij een belangrijke rol en de schrijver krijgt gratis publiciteit door regelmatig op de t.v. te verschijnen
Het succes van de literaire thrillers:
  • het is nieuw
  • het is uiterst populair -> hoge verkoopcijfers
  • het is typisch Nederlands
  • daardoor toename van het aantal lezers