Summary MEMO geschiedenis voor de bovenbouw VWO - examenkatern historische contexten

-
ISBN-10 9034541932 ISBN-13 9789034541932
509 Flashcards & Notes
36 Students
  • This summary

  • +380.000 other summaries

  • A unique study tool

  • A rehearsal system for this summary

  • Studycoaching with videos

Remember faster, study better. Scientifically proven.

This is the summary of the book "MEMO geschiedenis voor de bovenbouw VWO - examenkatern historische contexten". The author(s) of the book is/are Eelco Beukers, Geertje Dekkers, Eleonoor Geenen, Judith Tadema. The ISBN of the book is 9789034541932 or 9034541932. This summary is written by students who study efficient with the Study Tool of Study Smart With Chris.

PREMIUM summaries are quality controlled, selected summaries prepared for you to help you achieve your study goals faster!

Summary - MEMO geschiedenis voor de bovenbouw VWO - examenkatern historische contexten

  • 1 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (1515-1648)

  • Wie was Karel V?
    Heer der Nederlanden, Keizer van het Duitse Rijk, aartshertog van Oostenrijk en koning van Spanje van 1519 tot 1556
  • Door welke 2 dreigingen werd het rijk van Karel V bedreigd?
    Aan de oostkant door het Osmaanse (Turkse) rijk en in centraal-Europa door de Reformatie die tot oorlogen leidde.
  • Wat is een privilege?
    Een recht, toegekend door een heer, aan een bepaalde persoon, groep mensen, stad of gewest. In ruil voor belastingen kregen steden deze.
  • Wat verklaarde de sterke positie van steden aan het begin van de 16e eeuw?
    Door belastingen te betalen in ruil voor privileges mochten veel steden op gegeven moment hun eigen rechtspraak mochten regelen en verdedigingsmuren mochten bouwen.
  • Welke politiek voerde Karel V?
    Een politiek van centralisatie
  • Wat is centralisatie?
    Het streven van heersers om hun gebied vanuit één punt te besturen en in het hele grondgebied gelijke wetten en belastingen in te voeren.
  • Wat waren de Collaterale Raden?
    Raden die Karel V moesten ondersteunen bij zijn centralisatie politiek. In de raden zaten edellieden en ambtenaren. Brussel werd het politieke centrum van Karel V's rijk. Ingesteld in 1531.
  • Waarom zorgden de raden van Karel voor onvrede onder burgers en edellieden?
    Edellieden zagen ambtenaren langzaam hun macht inpikken, en burgers voelden dat hun rechten en vrijheden werden aangetast.
  • Wat was de Reformatie?
    Het ontstaan van het protestantisme dat uiteindelijk leidde tot een scheuring in de christelijke kerk.
  • Wanneer werden de 3 Collaterale Raden ingesteld?
    1531
  • Wanneer moet Luther voor de Rijksdag in Worms verschijnen?
    1521
  • Waardoor kon het protestantisme zich zo snel verspreiden?
    Luther had de Bijbel in volkstaal vertaald, en door de uitvinding van de drukpers in de 15e eeuw, kon deze nu razendsnel verspreid worden.
  • Wat is het protestantisme?
    Het geheel van stromingen en kerken die zijn ontstaan uit het protest tegen misstanden in de katholieke kerk.
  • Wat zijn de verschillen tussen het lutheranisme en het calvinisme?
    L: Je komt in de hemel door berouw te tonen
    C: Je bent voorbestemd voor hemel of hel
    L: Vorst is hoofd vd kerk, mag niet in opstand komen
    C: Geen kerkhoofd, gemeente bestuurt zichzelf. Verzet tegen vorst mag
    L: 3 sacramenten: doop, biecht en avondmaal
    C: 2 sacramenten: doop en avondmaal
    L: Kerk mag alleen begonnen worden met instemming vorst
    C: Kerk mag zonder toestemming vorst begonnen worden
  • Wat gebeurde er in 1555?
    Voortaan gold er in het rijk van Karel V "cuius regio, eius religio". Omdat er te veel protestantse koningen in het Duitse Rijk waren, was het voor Karel V onmogelijk geworden om de protestanten nog verder te vervolgen.
  • Waarom was er nog steeds in 1555 geen sprake van godsdienstvrijheid in het Duitse Rijk?
    Koningen mochten wel bepalen welk geloof zij aanhingen, maar de inwoners van hun deel moesten dat dan wel volgen.
  • Wat was het bloedplakkaat?
    Verordening ingesteld in 1550 in de Nederlanden, waarin stond dat ketters de doodstraf moesten krijgen. Ingesteld door Karel V, maar na 1555 doorgezet door Filips II
  • Wie was Filips II?
    - Heer der Nederlanden, Koning van Spanje en Koning van Portugal. 
    - 1527-1598
    - Neemt na 1555 helft rijk vader over, inclusief problemen Reformatie en Osmaanse Rijk
  • Wat is het Smeekschrift der Edelen?
    Verzoek in 1566 aan Filips II om de kettervervolgingen in de Nederlanden te staken. Ze wilden dat Filips de oude vrijheden en privileges respecteerde.
  • Wat is een hagenpreek?
    Protestantse prediking in de open lucht, buiten het bereik van het gezag.
  • Had het Smeekschrift zin?
    Ja en nee.
    Ja omdat de plaatsvervangster van Filips in de Nederlanden de vervolgingen wel stillegde,
    nee omdat na de beeldenstorm er weer gewoon vervolgd werd
  • Wat was de Beeldenstorm?
    Reeks vernielingen in de katholieke kerken, door protestanten in 1566. Dit volgde op de vrijheid die ze door het Smeekschrift hadden gekregen.
  • Wie gaf Filips II de schuld van de beeldenstorm?
    De adel van de Nederlanden. Hij vond dat zij te veel hadden aangedrongen op een milde opstelling, terwijl hij de ketters gewoon had willen blijven vervolgen.
  • Wie was de Hertog van Alva?
    Generaal en landvoogd van de Nederlanden die in 1567 naar de Nederlanden kwam om een eind te maken aan de politieke onrust en de Beeldenstorm. Hij wilde de onrust snel de kop indrukken en stelde de Raad van Beroerten in.
  • Wat was de Raad van Beroerten?
    Speciale rechtbank die schuldigen van de Beeldenstorm moest bestraffen. 1567. Bijnaam: Bloedraad.
  • Wie was Willem van Oranje?
    - Prins van Orange en graaf van Nassau
    - Stadhouder Holland, Zeeland en Utrecht
    - Lid van Raad van State
    - Luthers gezin, maar katholiek opgevoed aan hof Karel V
    - Wordt uiteindelijk leider van de Opstand   
    - Vermoord 1584 door aanhanger Filips II
  • Waarom keerde Willem van Oranje zich tegen Filips II?
    - Hij was tegen de kettervervolgingen
    - Hij vond dat Filips te veel macht naar zich toetrok en oude privileges aantastte
  • Wie waren de Watergeuzen?
    Opstandelingen die vanaf het water vochten tegen het leger van Filips II. Ze voerden als het ware een guerrillaoorlog in Zeeland en Holland.
  • Waarom was de verovering van den Briel in 1572 door de Watergeuzen zo belangrijk?
    Vanaf dat moment sloten steeds meer steden zich aan bij de Opstand. Willem van Oranje werd nu de leider en de Staten van Holland erkenden hem weer als stadhouder.
  • Waarom was het zo bijzonder toen Willem van Oranje weer als stadhouder erkend werd?
    Een stadhouder is eigenlijk een plaatsvervanger voor Filips II, maar Willem van Oranje was nu (namens de Staten van Holland, Zeeland en Utrecht en later ook namens andere statenvergaderingen) aanvoerder tegen Filips.
  • Welke 3 Collaterale Raden waren er?
    - Raad van State (bracht advies uit over beleid 17 provincies)
    - Geheime Raad (bereidde wetten voor, vaardigde ze uit, en zag toe op uitvoering)
    - Raad van Financiën (Stelde begrotingen op en hield zich bezig met bedes)
  • Wat is een bede?
    Een verzoek om geld aan alle steden en gewesten.
  • Wat waren de 3 redenen voor de Opstand?
    1. Boosheid over kettervervolgingen
    2. Adel is ontevreden over centralisatie en de daarmee toenemende macht van de Spaanse ambtenaren
    3. Honger en inflatie eind jaren 1560
  • Waarom hielp de komst van de Hertog van Alva Filips niet?
    Zijn harde optreden werkte juist averechts. Door het straffen van steden als Naarden en Haarlem en het opstellen van de Raad van Beroerten, kwam er juist meer verzet.
  • Wanneer begon de opstand?
    1568
  • Wanneer was het einde van de Opstand?
    1648
  • Wanneer verliet Alva de Nederlanden?
    1573
  • Welke 2 groepen stonden tijdens de Opstand het sterkst tegenover elkaar?
    De radicale calvinisten (iedereen moet calvinist worden) en de gezagsgetrouwe katholieken (orde onder Filips II herstellen)
  • Op welke manier probeerde Willem van Oranje zoveel mogelijk aanhang te krijgen?
    - Hij stelde zich nadrukkelijk gematigd op
    - Hij legde nadruk op de strijd van het 'vaderland' tegen de 'Spaanse' tirannie. Zo hadden mensen het gevoel dat het niet om geloof ging, maar om de Nederlandse waarden.
  • Wat is een pamflet?
    Korte, vaak felle tekst over een actueel onderwerp.
  • Wat is muiterij?
    Rebellie onder soldaten
  • Wat leidde tot de Pacificatie van Gent?
    Doordat Spanje in 1575 bankroet ging, kregen Spaanse soldaten niet meer goed betaald, waardoor ze op groten schaal aan het muiten sloegen in Nederland. Dit zorgde daar voor grote problemen, en uiteenlopende partijen zagen in dat onderlinge verzoening de enige oplossing was.
  • Wat was de Pacificatie van Gent?
    1576. Tijdelijke verzoening van de Nederlanden die gezamenlijk het vertrek van Spaanse soldaten eisten. Godsdienst wordt hierbij even in de koelkast gezet. Ook keren ze zich alleen tegen het leger, en niet tegen de koning, die zeggen ze nog te volgen.
  • Wat was het Ontzet van Leiden?
    1574. Leiden dreigde in handen te vallen van Alva, die de stad omsingeld had. Zou Leiden vallen, dan zou dat een klap zijn voor de opstandelingen omdat Leiden strategisch belangrijk was. Willem van Oranje liet dijken doorprikken, waardoor de belegeraars vluchtten, Leiden was bevrijdt.
  • Wat was de Alteratie van Amsterdam?
    Amsterdam stapt over naar de kant van de opstandelingen. Dit was een grote stap, omdat nu alle Hollandse steden aan de kant van de opstandelingen stonden. Het afzetten van het katholieke bestuur verliep vreedzaam. Dit gebeurde allemaal in 1578.
  • Waarom mislukte de verzoening uiteindelijk?
    In Vlaanderen en Brabant namen radicale calvinisten op veel plaatsen de macht over. Willem van Oranje moedigde ze daarbij aan. Katholieken schrokken hiervan, en zo kwamen de Zuidelijke Nederlanden op den duur weer onder bestuur van de Spanjaarden
  • Wat was de Unie van Utrecht?
    1579. Verbond van opstandige gewesten die zich samen verdedigden tegen de legers van Filips II. Dit werd scheiding noordelijke en zuidelijke gewesten: noordelijke vechten door, zuidelijke zoeken weer toenadering tot Filips.
  • Wat is een ban?
    Straf waarbij iemand vogelvrij wordt verklaard. Gebeurde met Willem van oranje in 1580.
  • Wat was de reden voor het Plakkaat van Verlatinghe?
    Filips II gaf Willem van Oranje de schuld voor de nare situatie die in de Nederlanden was ontstaan, en deed hem in de ban. Dit maakte dat de opstandelingen vonden dat ze Filips niet meer als soeverein konden gehoorzamen.
  • Wat was het Plakkaat van Verlatinghe?
    1581. 
    Stond in dat een vorst als herder voor een volk moet waken, en dat het volk dus niet als slaaf moet dienen. Het Plakkaat werd in Antwerpen opgesteld door de Staten-Generaal. Hiermee gaven ze te kennen dat ze Filips II niet meer als vorst accepteerden.
Read the full summary
This summary. +380.000 other summaries. A unique study tool. A rehearsal system for this summary. Studycoaching with videos.

Latest added flashcards

Ancien regime
Oude standenmaatschappij
Leg uit wat er in 1576 gebeurde, met welke aanleiding en welk gevolg.
In 1576 vond de Pacificatie van Gent plaats. Door de muiterijen van de Spaanse troepen besloot een groot deel van de gewesten in deze pacificatie dat de troepen moesten verdwijnen. Ook katholieke gewesten stemden in en sloten zich in feite aan bij de Opstandelingen. In de Pacificatie zouden alleen Holland en Zeeland calvinistisch worden en zouden de katholieken en protestanten elkaar met rust laten. Maar omdat de calvinisten zich onverzoenlijker opstelden, begonnen de katholieken in het zuiden Filips II weer te steunen.
Leg uit wat er in 1574 gebeurde, met welke aanleiding en welk gevolg.
In 1574 vond het ontzet van Leiden plaats. Hertog Alva legde Spaanse troepen een jaar lang voor Leiden, waardoor Leidenaren honger kregen en ziek werden. Doordat Willem het omringende land onder water zette, wonnen de Opstandelingen uiteindelijk. Het gewest Holland werd door deze inname van Leiden door de Spanjaarden opgegeven en werd het politieke en economische centrum van de staat.
Hoe reageerde Filips II op de propaganda van Willem van Oranje? En hadden deze maatregelen succes?
-Spaanse legers trokken niet terug. Maar omdat Filips II in geldnood verkeerde ontstonden er muiterijen (opstanden onder soldaten die plunderden en moordden).
-Wel vertrok hertog Alva omdat het hem niet was gelukt de Opstand neer te slaan (overigens had Alva door het belegeren van steden wel Haarlem laten prijsgeven door de Opstandelingen in 1573).
Hoe werd de propaganda-oorlog van Willem van Oranje vormgegeven?
Door het verspreiden van zijn gedachtegoed d.m.v. Pamfletten, brieven en aanstekelijke liedjes
Welke positie nam Willem van Oranje aan in de opstand, met welk doel deed hij dit? Wat was zijn mening over het beleid van Filips II?
-Willem van Oranje stelde zich gematigd op en vond dat katholieken en protestanten vrij waren hun geloof uit te oefenen.
-De verschillende stromingen probeerde hij zo te verzoenen om meer aanhang te krijgen. In plaats van over religie te beginnen had hij het over de eenheid van de Nederlanden en het verzet tegen de Spanjaarden die hier niets te zoeken hadden. 
-Hij stelde dat Filips II wel de rechtmatige heer was van de Nederlanden, maar dat deze niet naar de goede adviezen luisterden.
Uit welke groepen mensen bestond de Opstand?
Aan de ene kant radicale calvinisten die wilden dat iedereen protestants werd. Aan de andere kant katholieken die Filips II steunden. Daartussen vele burgers die vrede wilden.
In welk jaar nemen de Watergeuzen Den Briel in? En welk gevolg had deze inname bij de Spaanse troepen?
1572, hertog van Alva besluit hierdoor harder in te grijpen.
De tijd 1919 - 1933 valt in te delen in drie periodes. Deel de tijd in.
  •  1918 - 1923: instabiliteit & crisis
  • 1923 - 1929: welvaart & stabiliteit (?)
  • 1929 - 1933: van crisis naar dictatuur
Wat gebeurde er bij de Slag van Marne in 1914?
De Duitse keizer had Frankrijk de oorlog verklaard en wilde via België binnenvallen en Frankrijk snel veroveren. Dit liep fout en de Fransen en Britten wisten de Duitsers voor de rivier de Marne tegen te houden en voorkwamen zo een snelle verovering van Frankrijk. Het was het begin van een jarenlange loopgravenoorlog.