Samenvatting Class notes - Factor Aarde

Vak
- Factor Aarde
- 2020 - 2021
- Radboud Universiteit Nijmegen
- Geografie, Planologie en Milieu
241 Flashcards en notities
1 Studenten
  • Deze samenvatting

  • +380.000 andere samenvattingen

  • Een unieke studietool

  • Een oefentool voor deze samenvatting

  • Studiecoaching met filmpjes

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Samenvatting - Class notes - Factor Aarde

  • 1609628400 Factor Aarde

  • HC 1 
    • Er is een economische limiet waarna oneconomische groei ontstaat die zorgt voor ecologische problemen -> niet duurzaam
    • Tragedy of the commons = kosten wil je over de hele samenleving delen en de winsten wil je privaat houden zodat jij daar rijk van kan worden -> commonize costs, privatize profits
  • HC 1 
    Spatial scales:
    • Nanoscales
    • Molecules
    • Human size
    • Room, house
    • Flat, block
    • Region
    • Country
    • World
    • Solar system
    • Galaxies 
  • HC 1
    • Exploitation / extraction of natural resources = Use of a resource without regard to its long-term productivity (no consideration of the regeneration time or capacity of the resource base to recover)
      • “As the world population rises and economic growth occurs, the depletion of natural resources influenced by the unsustainable extraction of raw materials becomes an increasing concern.”
    • Conservation typically refers to attempts to make humans’ relationship with the environment sustainable while still extracting natural resources. Conservationists typically support measures that reduce human use of natural resources, but only when such measures will be beneficial to humans.
      • For example: Conservationists would likely support a policy that gave tax refunds to people who installed solar panels on their homes, but not one that banned the construction of roads in national parks. Conservation can also refer to choices that people make every day to consume less, like taking shorter showers or installing solar panels.
    • Preservation typically refers to the setting aside of areas of land that are either human-free, free of obvious marks of human influence like roads or fire pits, or whose sole human inhabitants are native people. 
      • For example, Like conservationists, preservationists would likely support a policy that gave tax refunds to people who installed solar panels on their homes, but they would also support a policy that banned the construction of roads in a national park.
  • HC 1
    Verschillende sferen:
    • Lithosphere -> in deze cursus vooral mens-milieu interacties 
    • Atmosphere -> dampkring enorm dun, dus zuinig mee zijn 
    • Hydrosphere -> verstening draagt bij aan droogte omdat er minder wolkvorming ontstaat. 
    • Biosphere ->  herbebossing voor wolkvorming en opslag van co2 
  • HC 1
    Ecosystemen: 
    • Centraal idee binnen de ecologie
    • Gaat uit van gemeenschappen, bijv. vegetatiegemeenschappen
    • Zowel omgevingsfactoren als invloed andere soorten (materie en energie)
    • En de invloed van de samenstelling van het ecosysteem op de omgeving
  • HC 1
    Normal, daily life interactions, too taken-for-granted to notice:
    • Human senses
    • Breath = interacting with atmosphere 
    • Eat = interacting with biosphere 
    • Take a shower = interacting with hydrosphere 
    • House you live in = interacting with lithosphere 
  • HC 1
    Perspectief op mens-omgeving-interacties 
    1. culturele en politieke ecologie -> political ecology
    2. geografie, gevaar en menselijke kwetsbaarheid -> hazards geography 
    3. milieurechtvaardigheid -> environmental justice 
  • HC 1
    Donut economie van Kate Raworht 
    • Economie heeft een plafond: planetary poundries
    • Economie heeft een foundation waar je niet door heen moet zakken: wij willen geen kleding gemaakt door kinderen, we willen geen voedsel van landen die voedseltekorten hebben etc. 
    • Bandbreedte in het midden is waarin de economie kan worden gedreven 
    • Oplossingen: distributive systems by design, regenerate by design (sustainable development goals)  
  • HC 2
    Gevaren (hazards) zijn situaties die mogelijk kunnen leiden tot beschadiging, economisch verlies en milieuschade. Geografen kijken vaak naar natuurlijke gevaren, maar er zijn veel meer soorten gevaar:
    • Culturele gevaren: terrorisme, roken (cultureel geaccepteerd)
    • Chemische gevaren: vergiftigd water, kerncentrale rampen
    • Fysieke gevaren: vulkaanuitbarsting, aardbeving 
    • Biologische gevaren: corona 
  • HC 2
    De gevolgen van milieugevaren zijn afhankelijk van hoe de samenleving omgaat met natuurlijke verschijnselen. 
    Voorbeeld 1:
    • De afname van doden als gevolg van blikseminslagen in de VS
    • Terwijl het aantal blikseminslagen de laatste tientallen jaren toeneemt
    • Dit komt omdat minder mensen op het platteland wonen en dus minder worden blootgesteld aan bliksem
    Voorbeeld 2:
    • Gebied staat bekend om variabele en onvoorspelbare neerslagpatronen
    • In pre-koloniale tijd hielden bewoners hier rekening mee door verschillende strategieen te gebruiken
    • In de koloniale en postkoloniale tijd kwamen er echter veel mensen om vanwege droogte
      • Door weersomstandigheden, overpopulatie en dalende oogsten?
      • Werkelijk probleem: invoeren hoofdelijke belasting -> families gedwongen "cash crops" te verbouwen, of als arbeider aan de slag te gaan -> monoculturen voor exportproducten, verminderde voedselopslag 
  • HC 2
    verschillende soorten verlies 
  • HC 2 
    White's "control paradox"
    Stelling: structurele werken (dammen etc.) -> afname overstromingsfrequentie -> vergroot gevoel van veiligheid -> mensen verhuizen naar deze beschermde gebieden -> toename economische waarde en bevolking -> grotere schade bij overstroming -> Kleine kans, grote gevolgen (als er iets zou gebeuren) 
  • HC 2
    Political economy critique on hazard geography 
    • Aan het begin waren "hazard geographers" gericht op natuurlijke gebeurtenissen als aanleidingen voor een ramp.
    • Er werd aangenomen dat mensen ervoor kozen om in potentieel gevaarlijke gebieden te wonen.
    • Weinig aandacht aan politieke en economische factoren 
    Kritiek: 
    • Woonplaatskeuze is geen vrije keuze: structurele krachten, bijv. Princeville North Carolina 
    • Structuur van de samenleving beïnvloedt de conceptie van gevaar (risico als sociaal construct)
  • HC 2
    Technische benadering van risico 
    • Een gevaar is een potentiële bedreiging voor mensen en hun welvaart
    • Risico - de waaschijnlijkheid dat een gevaar voor komt, met het in acht nemen van de dreiging van schade
      • Kwantitatief: product van waarschijnlijkheid/kans en gevolgen (doden, gezondheid, economische schade)
    • Hoe kwetsbaarder iemand is, hoe hoger zijn of haar risico is
  • HC 2
    Vulnerability - kwetsbaarheid - gevoeligheid van een gemeenschap voor een gevaar 
    • Welke factoren zijn van invloed op de manier waarop een gemeenschap met een gevaar kan omgaan?
      • (Economisch) Welvaart
      • (Houding) Culturele perceptie 
      • (Politiek) Communicatie
      • (Fysiek/sociaal) Geografische voordelen (hoogteverschillen bijv.)
      • (Politiek/sociaal) Kennis 
      • (Fysiek) Kwaliteit van bebouwing 
      • (Fysiek) Waarschuwingssystemen 
  • HC 2
    Blootstelling is eerder gericht op een specifieke locatie, bijvoorbeeld langs de kust vs verder landinwaarts. En Kwetsbaarheid is wat de mens van die plek heeft gemaakt en wat dus de gevolgen zouden zijn
    Technische modellen zijn gebaseerd op veronderstellingen 
    • Wetenschappelijke informatie is gebaseerd op:
      • Niet-wetenschappelijke aannamens
      • De interpretatie ervan wordt beïnvloed door nie-wetenschappelijke belangen 
    • Wetenschappelijke informatie is niet neutraal of onomstreden
  • HC 2
    Risk-based governance 
    • Gaat uit van een simpel idee dan governance niet alle nadelige resultaten kan voorkomen en dit dus ook niet zou moeten proberen
    • Focus op 'waarschijnlijkheid x impact' om schade te beperken tot sociaal optimale niveau's
    • Risico gebaseerde methoden voor:
      • Informatie verzamelen
      • Instellen van een standaard 
      • Handhaving en gedragsverandering
  • HC 2
    Reacties op gevaren en risico's
    • Coping-strategieën (korte termijn)
      • Gebruik van andere voedslebronnen
      • Overslaan van maaltijden 
      • Tijdenlijke migratie
      • Verkoop van vee
      • Kinderen laten werken 
    De bedoeling is om terug te keren om naar de normale situatie en als dat niet lukt: 
    • Adatptatiestrategieën (lange termijn, permanente aanpassing)
      • Seizoensgebonden migratie (volg de vissen)
      • Andere landbouwproductiemethoden 
      • Gemeenschap verplaatsen 
      • Werken in de stad 
    Niet altijd duurzaam: aanpassing kan ook leiden tot overheersing of erosie
  • HC 2
    Voorbeeld systematische maatregelen
  • HC 2
    Samenvatting: de politieke economie van gevaren 
    • Binnen de maatschappelijke context moet er rekening gehouden worden met gevaren 
    • Het zijn geconstrueerde problemen, afhankelijk van de sociale structuur en het mondiale systeem 
    • Uitdaging voor onderzoekers: hoe contexten elkaar beïnvloeden en hoe kwetsbare groepen worden gevormd 
    • Hoe staten en lokale overheden omgaan met kwetsbare groepen en problemen aanpakken
  • HC 3
    Culturele Ecologie 
    = hoe gaan mensen om met hun hulpbronnen, welke techniek gebruiken ze en hoe (re)produceren ze?
    = General relationship between human beings, cultures, society and the environment (physical nature, biology, geology, meteorology).
    = Cultural ecology teaches us that putting humans 'outside' our environment cannot be done. 
    Sociaal- culturele ecologie
    = hetzelfde, maar nu met focus op de driehoeksverhouding
    tussen de keuzevrijheid van het individu, de sociaal-culturele en technologische structuren, en
    gerelateerde culturele praktijken
  • HC 3
    Waar schreef Rappaport over? Hoeveel moeten mensen eten om gezond te blijven en hoeveel grondstoffen moeten ze uit hun habitat halen om de stam te onderhoeden? Er is een ritueel voor de voorouders waarbij een grote zwijnenslacht plaats vind, maar eigenlijk is dat ook nodig om het aantal zwijnen in evenwicht te houden omdat anders landdegradatie optreed. De habitat werd dus in balans gehouden
  • HC 3
    environmental determinism = hoe de mens is is een product van het milieu -> rituelen komen daar uit voort
    environmental possibilism = het milieu waarin je woont geeft grenzen aan je culturele ontwikkeling, maar dat definieert niet de hele cultuur. Cultuur wordt daarentegen gedefinieerd door de kansen en beslissingen die mensen maken als reactie op die grenzen. 

  • HC 3Politieke ecologie
    = ecologie waaronder de effecten van machtsverhoudingen en conflicten vallen op het huishoudelijke en op wereldschaal
  • HC 3
    Dependency Theory > World Systems Theory (Wallerstein) = 3 typen economieën op verschillende ontwikkelingsniveaus: 1. informatie, financiële diensten, 2. goedkope maakindustrie, 3. ruwe grondstoffen
    Vaak treed hier dualisme op tussen de economieën = in een handelsrelatie ontwikkelt 1 regio of land zich verder ten kosten van het andere land of regio
  • HC 3
    Marginality = Beschrijving van een proces van degradatie in een gebied, bijvoorbeeld land degradatie, door het structureel gemarginaliseerd (gekleineerd, niet goed bedeeld bij de verdeling van resources) worden van een groep. 
    Bijvoorbeeld: 
    • In Zimbabwe (Rhodesie) kregen Afrikaanse boeren onvruchtbaar land. 
    • In Zuid-Afrika werd onder apartheid de zwarte bevolkingsgroep gedwongen in ‘townships’ te wonen, ver van stadscentra, voorzieningen, in de wind. 
  • HC 3
    post-structuralisme = de waarheid is door taal gecreëerd, door discussies die we hebben wordt betekenis gecreëerd en het individu is sociaal geconstrueerd 
  • HC 3
    Kern kritiek van de paus in laudatio si = we hebben te veel dualisme in onze cultuur en we moeten dus naar meer solidariteit met elkaar binnen generaties en tussen generaties en naar minder individualisme. 
  • HC 4
    Hockeystickgrafiek = beschrijft
    een reconstructie van de temperatuur in het verleden
    in de afgelopen 1000 tot 2000
    jaar met boomringen, ijskernen, koraal
    en andere records die fungeren als gevolmachtigden
    voor temperatuur. 
    Is stevig bekritiseerd in tijden dat klimaatverandering volop werd ontkend, maar wordt nog steeds valide beschouwd. 
  • HC 4
    Keeling curve = meting op hawai naar de co2 concentratie. Keeling mat een steeds grotere concentratie CO2 gemeten in droge lucht, met maandelijkse metingen,opbouw jarenlange meetreeks.
  • HC 4
    Indicatoren voor opwarming van de aarde
    Interactie tussen land, atmosfeer, bodem en oceaan
  • HC 4
    Invloed van Vulkanisme op mondiale temperatuur in de atmosfeer
    • zorgt voor tijdelijke opwarming bij uitbarsting
    • maar later ook voor afkoeling door asdeeltjes die de zon tegenhouden
    Ook gasexplosies op de zon zorgen voor extra warmte
  • HC 4
    Concept peak oil = gemaakt door olie-experts: (zelfs los van klimaatverandering) er zijn zo veel fossiele brandstoffen gevonden wereldwijd, dat we een schatting kunnen maken van hoeveel fossiele brandstoffen er nog te winnen zijn. Die schatting is gemaakt en in de toekomst zullen de ontdekkingen van nieuwe bronnen afnemen en dat de ontdekkingen die worden gedaan zullen heel moeilijk te winnen zijn waardoor het duurder wordt en niet meer economisch winbaar is. De verwachting is dat we nu al over de piek zitten, maar de vraag groeit nog steeds waardoor schaarste kan gaan ontstaan. 
  • HC 4

    Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is opgericht door de Verenigde Naties
    Milieuprogramma (UNEP) en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) in 1988.
    Zijn oorspronkelijke taak, zoals uiteengezet in een resolutie van de Algemene Vergadering van de VN van 6 december 1988, was:

    • een alomvattende evaluatie en aanbevelingen voorbereiden met betrekking tot de staat van kennis van de wetenschap van klimaatverandering;
    • de sociale en economische impact van klimaatverandering;
    • en mogelijke responsstrategieën en elementen voor opname in een mogelijke toekomstige internationale conventie over klimaat.

    Sinds 1988 heeft het IPCC vijf beoordelingsrapporten uitgebracht, de meest uitgebreide
    wereldwijde wetenschappelijke rapporten over klimaatverandering.
    Het heeft ook een reeks methodologierapporten, speciale rapporten en technische documenten geproduceerd, naar aanleiding van verzoeken om informatie over specifieke wetenschappelijke en technische zaken van het United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), governments and international organizations
  • HC 4
    mitigatie gat = het gat tussen de buissinas as usual scenario (waarin we eigenlijk zitten) hoeveel gigaton co2 stoten we uit per jaar wereldwijd en hoeveel zouden we moeten uitstoten om binnen het klimaatakkoord te blijven.
  • HC 4 
    Carbon Budget = Blijf binnen de ‘veilige grenzen’ van het atmosferische budget door kolen, olie en gas te vervangen voor hernieuwbare energiebronnen en energiebesparing, duurzame steden bouwen, elektrisch vervoer enz., ... en uitfasering van fossiele brandstof.
  • HC 4
    Het effect van opwarming, smeltende poolkappen, en smelten van permafrost worden steeds groter. Denk aan:
    • spontane vrijkomst van methaan
    • stijging zeeniveau
    • overstromingen
  • HC 4
    termen uit het klimaatakkoord (document Isabelle)
  • HC 3
    Kritiek op culturele ecologie door Watts (1983): Kritiek dat Culturele Ecologie de bredere politiek-economische schaalniveaus niet meenam en lokale gemeenschappen in een soort vacuum onderzocht werden. 
  • HC 5 
    Ontwikkeling van de beweging van milieurechtvaardigheid 
    • Ontstaan in de VS in de jaren tachtig (nu een wereldwijde beweging) 
    • 1978: Love Canal - blanke arbeidersklasse - giftig afval - gezondheidsproblemen - evacuatie 
    • 1982: Warren County, North Carolina 
    • Verzet tegen het dumpen van PCB-besmette grond op een nieuwe stortplaats in een arme, voornamelijk Afrikaans-Amerikaanse gemeenschap → lokale kwestie 
    • 1983: Onderzoek toonde aan dat 3 van de 4 grote stortplaatsen voor giftig afval zich in gemeenschappen van minderheden bevonden → nationale kwestie 
    • Conflict tussen (blanke) milieubeweging en burgerrechtenbeweging
      • Verschillende definities van milieu: milieu als wildernis versus milieu als plek om te wonen, werken, spelen 
      • Verschillende doelen: vermindering versus verplaatsing van gevaarlijk afval (NIMBY)
  • HC 5 

    Verklaringen armere mensen ongezond milieu 
    • Economische factoren: grondprijs (“kip-ei probleem”) -> lage grondprijs in ongezonde gebieden trekken armere mensen of lage prijzen in arme gebieden trekken uitstotende bedrijven
    • Socio-politieke factoren: onevenwichtigheid tussen sociaal kapitaal en politieke macht 
    • Raciale factoren: opzettelijk, beperkt vermogen om te bewegen 
    • Afweging: hogere vervuilingspercentages versus economische ontwikkeling (banen). 
    • Milieu Kuznets Curve: aantasting van het milieu gaat vooraf aan economische ontwikkeling, nadat de toenemende achteruitgang van de welvaart is aangepakt -> maar vervuiling wordt verplaatst in plaats van verminderd, gezondheidsproblemen kunnen al zijn ontstaan voor dat vervuiling wordt aangepakt, kan vervuiling wel worden teruggedraaid of is het blijvend?

  • HC 5
    Wat is milieurechtvaardigheid? 
    • Documenteren van ongelijke patronen van blootstelling van verschillende groepen aan gevaren 
      • Fysieke gevaren (bijv. New Orleans), maar ook door mensen veroorzaakte gevaren zoals gevaarlijk afval en industriële verontreinigende stoffen 
    • Doel: Het verklaren van deze patronen 
      • Ervan uitgaande dat sommige groepen machteloos zijn vanwege hun ras, etniciteit, sociale klasse, maar ook vanwege hun geslacht of leeftijd 
    • Wetenschappelijk perspectief maar ook maatschappelijke beweging (activisme)
  • HC 5
    Uitdagingen en mogelijkheden voor onderzoek 
    • Resultaten van onderzoeken zijn vaak gemengd omdat ze afhankelijk zijn van aannames over: 
      • Schaal 
      • Type risico (bijv. Verspreiding van luchtverontreiniging)
      • Afbakening van de getroffen populatie (bijv. ras of leeftijd als discriminerende factor?) 
      • Intentionaliteit (bewijs procedurele discriminatie) 
      • Effecten op lange termijn (veranderingen in demografische samenstelling) 
    • Analyseren van milieurechvaardigheid als een sociale beweging 
      • Onder welke omstandigheden zijn EJ-bewegingen succesvol? 
      • Hoe gaan EJ-bewegingen om met andere maatschappelijke kwesties? 
      • Hoe zijn de bewegingen intern georganiseerd? 
      • Welke strategieën voor sociale mobilisatie gebruiken deze bewegingen?
  • HC 5 
    Kernpunten en aannames 
    • Gevareneffecten (menselijk en natuurlijk) zijn ongelijk verdeeld 
      • op verschillende niveaus tussen individuen, gemeenschappen, steden, regio's, landen 
    • Milieuvoorzieningen (bijv. Groene ruimten) of bescherming (bijv. Bescherming tegen overstromingen) zijn ongelijk verdeeld als gevolg van structurele ongelijkheden 
    • Kwetsbare groepen (bijv. Minderheden, kansarme huishoudens) worden onevenredig blootgesteld aan deze effecten 
    • Kwetsbare groepen zijn vaak het minst verantwoordelijk voor gevaar 
    • Kwetsbare groepen hebben minder capaciteit om met deze gevolgen om te gaan
  • HC 5 
    Global climate justice 
    • Onenigheid tussen zogenaamde "ontwikkelingslanden" versus "ontwikkelde landen” 
      • "Wij [“Ontwikkelingslanden"] hebben deze puinhoop niet gecreëerd." 
      • "Ontwikkelingslanden" worden meer blootgesteld aan de gevolgen van klimaatverandering 
      • "Ontwikkelingslanden" hebben minder capaciteit om zich aan de klimaatverandering aan te passen 
      • Emissies in “ontwikkelingslanden” voor consumptie in “ontwikkelde landen” 
    • Discussies over: ‘de vervuiler (contributer) betaalt’, ‘de begunstigde betaalt’ of het ‘principe van het vermogen om te betalen’
  • HC 5 
    Distributive justice (Verdelingsrechtvaardigheid): verdeling van kosten en baten
    • Geografische rechtvaardigheid: ‘risicovolle landschappen’, ruimtelijke spreiding van gemeenschappen in relatie tot milieurisico's en bronnen van vervuiling 
    • Sociale rechtvaardigheid: ongelijke toegang tot besluitvorming door sociaaleconomische factoren (ongelijke machtsstructuren) 
    • Generatiegelijkheid: toekomstige generaties hebben dezelfde kwaliteit van leven Procedural justice 
    (Procedural justice): eerlijke handhaving van overheidsregels 
    (Recognition justice (Schlosberg artikel))
  • HC 5 
    Wat is eerlijke verdeling?
    • Libertair (bijv. Nozick, 1974) = Iemands recht is alleen gerechtvaardigd als het vrijwillig aan hem is overgedragen door middel van geboorte, schenking, aankoop, ruil of een lening (rechtvaardiging voor ongelijke verdeling). Tegen (overheids -) herverdeling, in de vorm van bijv. belastingen voor sociale zorg, aangezien niemand het recht heeft om uw vrijheid af te nemen, d.w.z. uw eigendomsrechten; vrijemarktmechanismen 
      • Probleem: negeert structurele ongelijkheden; weinig kansen om onrecht te overwinnen
    • Utilitair (bijv. Bentham 1970) = de rechtvaardigheid van het menselijk handelen (of van beleid) wordt gemeten aan de hand van de mate waarin het bijdraagt aan het realiseren van het grootste geluk voor het grootste aantal mensen.
      • Probleem: Focus op het collectief en niet op individuen - kan de ongelijkheid versterken
    • Rawls‘ theory of justice(Rawls 1973) = "Alle sociale primaire goederen - vrijheid en kansen, inkomen en rijkdom, en de grondslagen van zelfrespect - moeten gelijk worden verdeeld, tenzij een ongelijke verdeling van een van deze goederen in het voordeel is van de minst begunstigden" (Rawls , 1971: 303) 
      • Probleem: Het hebben van rechten en middelen is niet genoeg, sociale omstandigheden veroorzaken verschillen in het vermogen en de kansen om deze middelen te gebruiken
  • HC 5
    Theorie van ecologisch ongelijke uitwisseling (Bunker 1985, Martinez-Allier 2003)

    • Mondiale politiek-economische factoren, met name de structuur van de internationale handel, bepalen de ongelijke verdeling van milieuschade en menselijke ontwikkeling 
    • “Kernnaties” centraliseren middelen en rijkdom van over de hele planeet waardoor ze zichzelf diversifiëren en beschermen tegen economische hoogstandjes en tegenslagen 
    • “Extractieve periferieën” (het mondiale ‘zuiden’) van de ontwikkelingslanden (die hulpbronnen leveren) ondervinden geen voordelen van sociale ontwikkeling 
    • "Ecologische schuld" of "klimaatschuld" - vervuilingen en andere externe effecten van producties worden belast op het mondiale zuiden 
    • Het mondiale noorden is het mondiale zuiden verschuldigd aan het plunderen van hulpbronnen, milieuschade en het vrije gebruik van milieuruimte om afval te storten, zoals broeikasgassen 
    • Voorbeelden: ontbossing, uitstoot van broeikasgassen, verlies van biodiversiteit, waterverontreiniging
  • HC 5 
    Samenvatting 
    • EJ (milieurechtvaardigheid) richt zich op ongelijke verdeling van milieukwaliteiten (distributive justice/verdelingsrechtvaardigheid) 
    • Ongelijke verdelingen vloeien voort uit structurele ongelijkheden als gevolg van verschillen in machtspositie en daarmee toegang tot besluitvorming 
    • Gerechtigheid is een sociale constructie: mensen hebben verschillende ideeën over wat een rechtvaardige verdeling van voordelen of lasten is (bijv. Egalitarisme, enz.) 
    • Het wetenschappelijk bewijzen van causale verbanden van gestructureerd onrecht is moeilijk
  • HC 6 
    Verklaring biodiversiteit op verschillende schaal. 
    • Tijd: 
      • Geologische geschiedenis -> isolatie barrières (bergketens, oceanen, woestijnen) en speciatie (soortvorming) 
      • bodemontwikkeling, vegetatieontwikkeling door successie 
    • Verschil in omgevingsfactoren als 
      • Klimaat (macro en micro) 
      • Geomorfologie en geologie 
      • Waterhuishouding (hydrologie) 
      • bodem 
    • Interactie tussen soorten (planten, mens en andere dieren) 
      • Predatie (opeten), vraat, begrazing, concurrentie, samenwerking, schaduw etc.
Lees volledige samenvatting
Deze samenvatting. +380.000 andere samenvattingen. Een unieke studietool. Een oefentool voor deze samenvatting. Studiecoaching met filmpjes.