Samenvatting De duizelingwekkende jaren / druk 4 Europa 1900-1914

-
ISBN-10 9023460022 ISBN-13 9789023460022
673 Flashcards en notities
50 Studenten
  • Deze samenvatting

  • +380.000 andere samenvattingen

  • Een unieke studietool

  • Een oefentool voor deze samenvatting

  • Studiecoaching met filmpjes

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Dit is de samenvatting van het boek "De duizelingwekkende jaren / druk 4 Europa 1900-1914". De auteur(s) van het boek is/zijn Philipp Blom. Het ISBN van dit boek is 9789023460022 of 9023460022. Deze samenvatting is geschreven door studenten die effectief studeren met de studietool van Study Smart With Chris.

PREMIUM samenvattingen zijn gecontroleerd op kwaliteit en speciaal geselecteerd om je leerdoelen nog sneller te kunnen bereiken!

Samenvatting - De duizelingwekkende jaren / druk 4 Europa 1900-1914

  • 0 Inleiding

  • Waarom is de foto die Jacques-Henry Lartigue maakte tijdens de Franse Grand Prix heeft gemaakt zo illustratief voor de periode 1900-herfst 1914?
    De foto toont precies de opwinding, de energie en de snelheid die zo belangrijk waren voor deze tijd.
  • Hoe beschouwen wij de periode voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog?
    Als idyllisch: de goede oude tijd, een belle époque verheerlijkt in rijk aangeklede films, een prachtige, ongerepte samenleving op het punt te worden verscheurd door krachten die haar onafwendbaar naar de ondergang zouden drijven.
    Volgens deze visie herrees, na 1918, de feniks van de moderniteit uit de as van de oude wereld.
  • Hoe ervoeren de mensen die toe leefden zelf de periode tot de Tweede Wereldoorlog.
    Zij ervoeren deze tijd als veel rauwer en kenden fascinaties en angsten die dicht bij onze tijd liggen. Het was een tijd van snelle technologische veranderingen, nieuwe communicatiemiddelen, globalisering en ingrijpende sociale veranderingen. Het was tevens de tijd van de opkomst van de consumptiemaatschappij.
  • Wat waren de terugkerende thema's van de jaren 1900-1914?
    Gevoelens van opwinding, snelheid, angst en duizeling.
  • De meest ingrijpende verandering in 1900 is de verhouding tussen mannen en vrouwen. Waaruit bleek dit en wat betekende dit voor mannen in 1900?
    Voor het eerst genoten vrouwen massaal onderwijs en verdienden ze hun eigen geld. Vrouwen eisten stemrecht op en wekten de suggestie dat fysieke kracht en krijgshaftige deugden in het industriële tijdperk hun langste tijd hadden gehad.
    Mannen waren verontrust over het feit dat hun positie niet langer vanzelf sprak. Ze reageerden door agressief de oude waarden te benadrukken, nooit eerder waren er zo veel uniformen op straat te zien.  Maar ook werd de nadruk gelegd op de behandeling van 'mannelijke aandoeningen' en 'zwakke zenuwen'. Niet eerder klaagden zo veel mannen over uitputting en nervositeit en belandden er zo veel mannen in sanatoria en zelfs psychiatrische inrichtingen.
  • In de tekst staat: 'De moderniteit verrees niet maagdelijk uit de loopgraven van de Somme'. Wat wordt hiermee bedoeld?
    De moderniteit was al ruim voor 1914 ontstaan. De omvang van de steden explodeerde en samenlevingen veranderden, de massaproductie deed zijn intrede in het dagelijks leven, dagbladen werden gigantische mediabedrijven, bioscopen lokten tientallen miljoenen bezoekers. Als gevolg van de globalisering kwam het voedsel steeds vaker uit overzeese gebieden, waardoor het inkomen van de oude klasse van grootgrondbezitters daalde.
    Er ontstond een nieuw soort mensen: ingenieurs, technocraten, stadsbewoners.
    Deze ontwikkelingen hoorden al bij de moderniteit. De Eerste Wereldoorlog gold weliswaar al katalysator van deze moderniteit,maar was niet de oorzaak er van. De basis voor de moderniteit was al in de periode 1900-1914 gelegd.
  • Hoe kunnen we deze tegenstrijdige tijden het beste begrijpen en de overeenkomsten en verschillen scherp op ons netvlies krijgen?
    Door deze tijd zonder vooropgezette teleologische ideeën tegemoet te treden (onbevangenheid van de jong Lartigue).
    Dit leidt misschien tot een vervormd resultaat, een subjectief beeld dat alleen een deel van de werkelijkheid kan vangen, toch is dat de beste manier om de snelheid, de urgentie, de onbevangenheid van het leven in die tijd vast te leggen.
  • Teleologie
    Leer dat de schepping (bij uitbr.: elk verschijnsel) op één doel gericht is, leer van de immanente finaliteit’ [van Dale].
  • 1 1900: De dynamo en de maagd

  • Voor welke bouwstijl kiest de VS op de wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs. En beschrijf die bouwstijl.
    Classicisme. Het classicisme is in de beeldende kunsten een beweging, die tussen ca. 1640 en 1720 een terugkeer naar de klassieke Griekse en Romeinse voorbeelden voorstond. Voorbeeld Paleis op de Dam.
  • Welke onderliggende problemen noemt Blom als verklaring dat Dreyfus zo veel weerstand opriep bij grote delen van de Franse bevolking? 
    1. Antisemitisme: Dreyfus was joods. Opkomend nationalisme ging gepaard met anti-joodse denkbeelden. Joden vereenzelvigd met stedelijke cultuur. Dreyfus stond symbool voor neergang Frankrijk en teloorgang traditionele plattelandsleven. 
    2. Elzas: Dreyfus kwam uit de Elzas, een gebied dat na Frans-Duitse oorlog bij Duitse rijk was gevoegd. Twijfels trouw aan Franse natie.
    3. Legerofficier: Dreyfus als legerofficier verdacht. Leger was niet meer mannelijk genoeg, wat debet was aan verlies oorlog/dalend geboortecijfer.
  • Een notitie is een stuk tekst dat je samenvat uit de volledige tekst
  • Welk beeld wilden Europa en de VS met hun nationale paviljoens uitdragen?
    Dat de identiteit van een land bestond uit een ver verleden, of dat nu een oude natie was of in de Nieuwe Wereld.
    Alle landen (behalve Finland) hadden gekozen voor pastiches van oude bouwstijlen.
  • Welke wereld ging er schuil achter de torentjes, putti en rococokrullen van de officiële tentoonstellingsarchitectuur?
    Een wereld van onstuitbaar zelfbewust modernisme. 
    Overal stonden machines te glanzen en de tentoonstellingszalen puilden uit van de nieuwe motoren en andere uitvindingen.
  • Wat is het symbool van de wereldtentoonstelling? En waarin verschilt deze met de andere afgebeelde personificaties?
    De dame van beeldhouwer Paul Moreau. La Parisienne. La Parisienne is gekleed volgens de mode van deze tijd ipv gewaden uit de oudheid. La Parisienne heeft geen attributen waar zij symbool voor staat, afgezien van de modieuze Parijse kleiding. 
  • Uit welke groepen bestonden de anti-dreyfusards, respectievelijk de dreyfusards?
    Anti-Dreyfusards: conservatieven, nationalisten, plattelanders. Meesten katholiek.
    Dreyfusards: progressieven, welgestelde burgers, socialisten. Niet kerkelijk.
  • Waarom is er zoveel kritiek op La Parisienne?
    De afwijzing van La Parisienne met als reden dat het beeld niet traditioneel genoeg was, weerspiegelt een onbehagen van veel mannen over de veranderde mannen- en vrouwenrollen in de maatschappij.

    La Parisienne was in vergelijking met traditionele allegorieën te echt. Ze leek te veel op de Parijse vrouwen die buiten het terrein van de Wereldtentoonstelling flaneerden over de boulevards.
    Niettemin werd ze op de Wereldtentoonstelling gepresenteerd als de personificatie van Parijs. Dat betekent dat haar eigenschappen als symbolisch werden gezien voor Parijs.
  • La Parisiennewijkt in meerdere opzichten af van traditionele personificaties. Benoem enkele verschillen tussen La Parisienneen traditionele personificaties.
    -La Parisienne is gekleed volgens moderne mode. Traditionele personificaties dragen gewaden uit Griekse/Romeinse oudheid.
    -La Parisienne heeft geen attributen die aangeven waar zij symbool voor staat, afgezien van moderne kleding. 
    -La Parisienne komt meer realistisch dan allegorisch over, omdat zij eruit ziet als eigentijdse, moderne vrouw.
  • Wat nu zijn de eigenschappen van La Parisienne en dus van Parijs?
    Ze is ijdel, ze kleedt zich verleidelijk, wat betekent dat ze wellustig is, ze is hebberig, want ze heeft de nieuwste mode aan, ze is op uiterlijk vertoon gericht en niet op innerlijke waarden, want ze heeft geen attributen die duiden op deugden waar ze zich sterk voor maakt.
    Kortom, ze zet een niet al te vleiend beeld neer van Parijs.
  • Relateer de kritiek die pers en bezoekers hadden op het beeldLa Parisienneaan de bredere cultuurhistorische context van de wereldtentoonstelling zoals Blom die schetst in hoofdstuk 1.
    Kritische reacties houden verband met spanning tussen traditie en moderniteit die Blom in hoofdstuk 1 beschrijft. 
    Afwijzing dat La Parisienne niet traditioneel genoeg was, weerspiegelt onbehagen van mannen over veranderende mannen- en vrouwenrollen in de maatschappij. Onbehagen mede ingegeven door dalende geboortecijfers, veroorzaakt door afnemende viriliteit en moderne vrouwen.
    Dit probleem werd gezien als gevaar voor natie.
  • Waarom was de nieuwe eeuw voor veel Fransen onzeker en bedreigend?  5
    Oorlog tegen Duitsland verloren. 
    Napoleon 3 in 1871 verbannen, 
    Wilhelm 1 die zich in Versailles tot keizer troont. 
    20.000 opstandige burgers worden geëxecuteerd door het Franse leger. 
    De zaak Dreyfus in 1894, een onschuldige joodse legerofficier die van hoogverraad wordt beschuldigd en gevangen wordt gezet.
  • De oppervlakkige schok dieLa Parisienneveroorzaakte, wordt duidelijk door de vergelijking tussen deze vrouw en traditionele allegorische figuren. Leg uit.
    La Parisienne was in vergelijking met traditionele allegorieën te echt.
    Ze leek te veel op vrouwen die in Parijs rondliepen.
    Toch werd La Parisienne gepresenteerd als personificatie van Parijs; haar eigenschappen staan symbool voor de stad Parijs.  
    La Parisienne is ijdel, wellustig, hebberig en gericht op uiterlijk vertoon en niet op innerlijke waarden. Ze zet geen vleiend beeld neer van Parijs.
  • Wat trachtte Frankrijk met de wereldtentoonstelling te bereiken?
    De Wereldtentoonstelling moest als het ware troost bieden door een kleurig en vertrouwd beeld van Frankrijk neer te zetten. Bezoekers konden zich vermaken in de attracties, zoals het nostalgische Vieux Paris, en aldus de werkelijkheid even opzij zetten. De gids belooft dat de attracties zullen ‘afsteken als een droom tegen de horizon’ van het machtige Parijs. De officiële gids van de Wereldtentoonstelling van 1900 ademt kortom deze positieve sfeer.
  • De Wereldtentoonstelling van 1900 werd gehouden in Parijs. Beschrijf welk beeld men van Frankrijk wilde neerzetten en wat de gedachte hierachter was.
    Rond 1900 kende Frankrijk binnenlandse maatschappelijke spanningen; het land werd verscheurd door politieke en sociale tegenstellingen.
    De Franse cultuur werd minder dominant, Franse wetenschappers kenden minder aanzien en het geboortecijfer was gedaald. Frankrijk dreigde onder te gaan.
    De Wereldtentoonstelling moest troost bieden door kleurig vertrouwd beeld van Frankrijk neer te zetten. Bezoekers konden zo werkelijkheid opzij zetten.
    Men hoopte te fascineren door tentoonstellingen over machines, koloniën en technologie.
  • Wat was het Franse spook van de ondergang?  6
    Londen wordt het financiële hart. 
    De bevolkingsgroei stagneert in Frankrijk. 
    De Franse cultuur en manier van leven zouden ophouden te bestaan. 
    Frankrijk raakt achterop, Duitsland groeit.  
    Katholieken en atheïstische republikeinen vonden elkaar in antisemitisme. Dreyfus was een joodse militair uit de Elzas … Erger kon niet. 
  • Op welke manieren was er sprake van positieve teneur in Europa rond 1900?
    Rond 1900 waren mensen nieuwsgierig naar de nieuwe ontwikkelingen, technologieën en technologieën die de industrialisatie met zich mee bracht.
    Daarnaast had met interesse voor de culturele transformatie.
  • Wie waren de anti Dreyfusards?
    De anti-dreyfusards bestonden uit de volgende groepen: conservatieven, nationalisten en plattelanders. 
  • Op welke manieren was er sprake van negatieve teneur in Europa rond 1900?
    Het idee van neergang beperkte zich niet tot Parijs of Frankrijk. Overal in Europa verschenen romans waarin de neergang van een wereld vol energie (mannelijkheid) en vertrouwen werd geanalyseerd. 

    Literatuur richt zich op neergang en niet langer op decadentie.
    Auteurs stellen zicht existentialistisch op: ze zien geen uitweg voor de veranderingen.
    Ook in de geneeskunde herkennen we dit. Freud gaat naar Parijs om de veranderingen te bestuderen en er gaan steeds meer mensen die aan een zenuwinzinking leiden naar sanatoria (mannen voelen zich vaak overvraagd).
  • Wie waren de Dreyfusards?
    De dreyfusards bestonden doorgaans uit de volgende groepen: progressieven, welgestelde burgers en socialisten. Zij waren meestal niet kerkelijk.
  • Blom noemt drie onderliggende problemen die verklaren waarom Alfred Dreyfus zo veel weerstand opriep. Welke?
    1. Antisemitisme: Dreyfus was joods en het opkomende nationalisme ging gepaard met anti-joodse denkbeelden. Joden werden, samen met andere niet-katholieken, vereenzelvigd met het grootkapitaal en de moderne seculiere stedelijke cultuur. De zondebok Alfred Dreyfus stond symbool voor de neergang van Frankrijk, in het bijzonder de teloorgang van het traditionele plattelandsleven.
    2. Alfred Dreyfus was onder nationalisten verdacht omdat hij uit de Elzas kwam, een gebied dat na de Frans-Duitse oorlog bij het Duitse keizerrijk was gevoegd. Zij hadden twijfels bij de trouw van Dreyfus aan de Franse natie.
    3. Alfred Dreyfus was als legerofficier verdacht: het leger zou niet meer mannelijk genoeg zijn, hetgeen debet was aan het verlies van de oorlog en de dalende geboortecijfers
  • Wat verafschuwde de rechtse demagoog, schrijver Maurice Barres?
    De dalende bevolkingsgroei werd gezien als impotent, slap en verwijfd. Protestanten, joden en vrijmetselaars als daders.
  • Hoe waren de kunstwerken rond 1900?
    De kunstwerken waren behoudend. Daar waar ‘de radicalen’ tentoongesteld werden sprak men er schande van. Het waren: Gauguin, Seurat, Cezanne, Pissarro, Picasso, Manet en Monet: ontaarde kunst avant la lettre.
  • Wat was de negatieve teneur in Europa rond 1900? Beschrijf er twee.
    Neergang van traditionele waarden

    Psychische verwarring of de rol van man en vrouw. Mannen voelen zich vaak overvraagd.   

    Frankrijk was niet langer mannelijk, het was wulps en verwijfd. Het antwoord op deze uitputting van de westerse cultuur lag in de enorme brute kracht van de technologie.
  • Wat was de positieve teneur rond 1900?
    Er waren ook mensen nieuwsgierig naar de nieuwe ontwikkelingen en technologieën en de culturele transformatie.
  • Wat schrijft de Amerikaan Adams over deze tijd?
    De overgang van een heidense, seksuele kracht naar een christelijke en uiteindelijke moderne staat van vrouwelijkheid had, zo schreef de historicus, de cultuur van haar vitaliteit beroofd, vooral in zijn eigen land.
Lees volledige samenvatting
Deze samenvatting. +380.000 andere samenvattingen. Een unieke studietool. Een oefentool voor deze samenvatting. Studiecoaching met filmpjes.

Laatst toegevoegde flashcards

Noem zes redenen waarom de nieuwe eeuw voor veel Fransen onzeker en bedreigend was?
  • De Fransen hadden de oorlog tegen Duitsland verloren.
  • Keizer Napoleon III werd gevangengenomen (1871) en moest afstand doen van de troon.
  • Teruggave van Elzas-Lotharingen aan Duitsland. 
  • Kroning van keizer Wilhelm I in het paleis van Versailles, het hart van de Franse koninklijke glorie.
  • Executie van 20.000 opstandige burgers door het Franse leger.
  • De Dreyfuss-affaire (1894), waarbij een onschuldige legerofficier van hoogverraad wordt beschuldigd en tot levenslang veroordeeld.
Welke invloed had de Dreyfuss-affaire op de Fransen?
De Dreyfuss-affaire verdeelde Frankrijk tot op het bot en had in sommige gevallen voormalige vrienden en zelfs familieleden tot gezworen vijanden gemaakt.
Wat waren de geldende maatstaven voor de Franke kunst rond de eeuwwisseling?
  • grof academisch geschut met veel heroïsche naakten
  • sentimentele grandeur en kuise schoonheid in gips en marmer, brons en olieverf
Wat waren de vijf belangrijkste vermeende oorzaken van de nationale neergang van Frankrijk?
  • het stadsleven
  • de teruglopende belangstelling voor het geloof
  • een algeheel pessimisme
  • de decadente over-verfijning van de middenklasse
  • andere kenmerken van het moderne leven die vooral zichtbaar waren in de grote 'mensenverslindende' steden
Wat waren de belangrijkste motieven bij de Drayfuss-affaire?
  • Antisemitisme
  • Bevolkingsdebat (nationale neergang) 
Waarom was Dreyfuss de ideale zondebok?
Hij was een jood en bovendien afkomstig uit de Elzas.
Sinds 1886 (La France juive, Édouard Drumont) was het antisemitisme gemeengoed onder nationalisten en conservatieven. Als jood werd Dreyfuss vereenzelvigd met het grootkapitaal en de ondergang van het traditionele plattelandsleven.
Als inwoner van het van oudsher betwiste terrein van de Elzas (Frankrijk-Duitsland) had hij de schijn tegen van een onduidelijke loyaliteit.
Hoe was Frankrijk er aan toe rond de eeuwwisseling?
Frankrijk was verworden tot een natie die werd achtervolgd door het spook van de mislukking, van gebiedsverlies, van ondergang en decadentie. Anders dan elders in Europa stagneerde de bevolkingsgroei in Frankrijk.
Welke wereld ging er schuil achter de torentjes, putti en rococokrullen van de officiële tentoonstellingsarchitectuur?
Een wereld van onstuitbaar zelfbewust modernisme. 
Overal stonden machines te glanzen en de tentoonstellingszalen puilden uit van de nieuwe motoren en andere uitvindingen.
Welk beeld wilden Europa en de VS met hun nationale paviljoens uitdragen?
Dat de identiteit van een land bestond uit een ver verleden, of dat nu een oude natie was of in de Nieuwe Wereld.
Alle landen (behalve Finland) hadden gekozen voor pastiches van oude bouwstijlen.
Wie was de maker van La Parisienne?
Beeldhouwer Paul Moreau-Vauthier