Samenvatting Laagland, literatuur & lezen (Theorieboek vwo)

-
110 Flashcards en notities
1 Studenten
  • Deze samenvatting

  • +380.000 andere samenvattingen

  • Een unieke studietool

  • Een oefentool voor deze samenvatting

  • Studiecoaching met filmpjes

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Samenvatting - Laagland, literatuur & lezen (Theorieboek vwo)

  • 9.1 Historische context

  • Welke twee belangrijke ontwikkelingen waren er in West-Europa in de zestiende eeuw die tot in de zeventiende eeuw doorwerkten?
    De hervorming (of reformatie) en het streven van de vorsten naar centralisatie en absolutisme.
  • De zestiende eeuw was de periode waarin de Nederlanden zich vrij gingen maken van Spanje. De handel zorgde voor grote welvaart.
  • 9.1.1 De hervorming

  • Waardoor ontstond de hervorming?
    Door onvrede over misstanden in de rooms-katholieke kerk, de tot dan toe heersende kerk in Europa.
  • Waar werd de zich ontwikkelende burgerij steeds ontevredener over?
    Ze werden steeds ontevredener over de almacht van de hoge geestelijkheid in de kerk en maatschappij.
  • Welke twee dingen wilde de burgerij graag?
    De burgers wensten ruimte voor eigen geloofsinzichten en verlangden naar kerkdiensten in de volkstaal in plaats van in het Latijn.
  • Welke rol speelde Maarten Luther (1483 - 1546) in de hervorming?
    Maarten Luther (1483 - 1546) was een van de eersten die zich verzette tegen kerkelijke misstanden zoals de aflaathandel (de vermindering van kerkelijke straf in ruil voor geld). In 1517 spijkerde hij 95 stellingen aan de kerkdeur van de Hofkerk in Wittenberg (Duitsland) waarin hij zijn kritiek formuleerde. Luther vertaalde de bijbel in het Duits.
  • Hoe ontstond het calvinisme?
    De Frans-Zwitserse theoloog Johannes Calvijn (1509 - 1564) verdedigde de gedachte van de predestinatie, de opvatting dat het eeuwig heil afhankelijk is van goddelijke uitverkiezing. Hij werd de grondlegger van het calvinisme.
  • Welke vier dingen benadrukten calvinisten in maatschappelijk opzicht?
    Calvinisten benadrukten in maatschappelijk opzicht het belang van hard werken, ijver, spaarzaamheid en plichtbetrachting. Deze waarden sloten goed aan bij de mentaliteit van de ontwikkelde burgerij.
  • Wanneer kreeg het calvinisme veel invloed in West-Europa en in de Nederlanden?
    Vanaf ca.1560 kreeg het calvinisme veel invloed in West-Europa en in de Nederlanden.
  • Waardoor konden opvattingen van hervormers snel verspreid worden?
    De opvattingen van hervormers als Luther en Calvijn konden door de drukpers snel verspreid worden. Gelovigen konden nu ook zelf de bijbel gaan lezen.
  • Wat was het gevolg van geloofstegenstellingen?
    Geloofstegenstellingen (katholieken tegen hervormden) leidden tot langdurige en bloedige (burger)oorlogen in Europa. Ook de Nederlanden kregen ermee te maken.
  • 9.1.2 De Republiek van de Zeven Verenigden Nederlanden

  • Wat is de achtergrond van Karel V?
    De Nederlanden waren aan het einde van de middeleeuwen verenigd onder de Bourgondische hertogen. Uit het huwelijk tussen de Bourgondische hertog Filips de Schone en de Spaanse vorstendochter Johanna werd Karel V geboren. Karel V werd heer van de Nederlanden en koning van Spanje.
  • Waar is de Nederlanden een aanduiding voor?
    De Nederlanden is een aanduiding voor zeventien verschillende gewesten waaronder Brabant, Vlaanderen en Holland.
  • Wat voor soort heerschappij vestigde Karel V in Spanje?
    Hij vestigde een centraal geregeerde, absolutistische heerschappij.
  • Wat was Karels wens voor de Nederlanden?
    Hij streefde ook naar een centraal geregeerde, absolutistische heerschappij in de Nederlanden. Het was zijn wens de Nederlanden onder één vorst met onbeperkte macht en met één geloof te verenigen.
  • Hoe dacht Karel V over de hervormers?
    Karel V trad streng op tegen mensen die zich aansloten bij de hervormingsbeweging.
  • Wat nam sterk toe tijdens de regeringsperiode van Filips II?
    In 1555 volgde Filips II zijn vader Karel V op. Tijdens de regeringsperiode van Filips II nam in de Nederlanden het verzet tegen de absolutistische centralisatiepolitiek sterk toe.
  • Wat deden de calvinisten tijdens de regeringsperiode van Filips II?
    De calvinisten verzetten zich tegen de geloofsvervolging.
  • Waar werd Willem van Oranje (1533 - 1584) de leider van?
    Willem van Oranje (1533 - 1584) werd de leider van het verzet tegen Filips' politiek van centralisatie, absolutisme en geloofsvervolging.
  • Waardoor werd het verzet tegen Filips' politiek nog heftiger?
    Dat verzet werd nog heftiger toen na de beeldenstorm (1566) Alva naar de Nederlanden werd gezonden die de ketterij (zoals de geloofsovertuiging van lutheranen en calvinisten werd genoemd) moest neerslaan en het absolutisme definitief doorvoeren.
  • Waardoor ontstond de Nederlandse Opstand of Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648)?
    Alva werd naar de Nederlanden gezonden om de ketterij neer te slaan en het absolutisme definitief door te voeren. Dit leidde tot een langdurig en bloederig conflict: de Nederlandse Opstand of de Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648).
  • Hoe werden de zoons van Willem van Oranje na zijn dood leidende figuren in de strijd tegen Spanje?
    Na de moord op Willem van Oranje (1584) werden zijn zoons (Maurits en Frederik Hendrik) als stadhouders en legeraanvoerders leidende figuren in de strijd tegen Spanje.
  • In welke twee delen vielen de Nederlanden uiteen in de Opstand?
    In de Opstand vielen de Nederlanden uiteen in een onafhankelijke republiek in het noorden, de Republiek van de Zeven Verenigde Nederlanden, en een zuidelijk deel dat onder Spaanse heerschappij bleef.
  • Waarmee kwam er een einde aan de Tachtigjarige Oorlog?
    In 1648 kwam met de Vrede van Münster een einde aan de Tachtigjarige Oorlog.
  • Waar kwam niet een einde aan met de Vrede van Münster?
    Er kwam niet een einde aan de interne tegenstellingen in de Republiek.
  • Wat zijn twee gevolgen van de tegenstellingen in de Republiek?
    Deze tegenstellingen zouden lange tijd de politiek en ontwikkeling van de Republiek bepalen. Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609 - 1621, een periode van wapenstilstand met Spanje) leidden de tegenstellingen tot een ernstig binnenlands conflict.
  • Welke twee groepen stonden tegenover elkaar in de tegenstellingen?
    Een partij rondom Johan van Oldenbarnevelt die vrede met Spanje wilde, en een partij rondom stadhouder Maurits die de oorlog voort wilde zetten.
  • Welk geloofsverschil binnen de calvinisten ontstond er tijdens de periode van de tegenstellingen?
    In deze periode openbaarde zich ook een geloofsverschil binnen de calvinisten over de predestinatieleer van Calvijn. De zogenoemde contraremonstranten accepteerden Calvijns predestinatieleer, de andere groep, de remonstranten niet.
  • Wanneer werd het geloofsverschil tussen de calvinisten een politiek probleem?
    Dit religieuze conflict werd een politiek conflict toen Van Oldenbarnevelt de kant van de remonstranten koos en Maurits die van de contraremonstranten.
  • Wat leidde tot de onthoofding van Van Oldenbarnevelt?
    In 1618 werden Van Oldenbarnevelt en de rechtsgeleerde Hugo de Groot op bevel van Maurits gevangen genomen. Van Oldenbarnevelt werd in 1619 onthoofd.
  • Wat was de Nationale Synode?
    Er kwam een Nationale Synode bijeen waarin de remonstrantse leer werd veroordeeld. Tevens besloot deze synode tot een vertaling van de bijbel in het Nederlands, de later beroemd geworden Statenbijbel.
  • Op welke manier lieten de Opstand tegen Spanje en de interne tegenstellingen die tijdens het Bestand zo duidelijk naar voren kwamen hun sporen na in de literatuur?
    De Opstand tegen Spanje en de interne tegenstellingen die tijdens het Bestand zo duidelijk naar voren kwamen, lieten hun sporen na in de literatuur. Oorlogshandelingen en vervolging werden bezongen in strijdliederen. In een bundeling van dergelijke liederen, Een nieu Geusen Lieden Boecxken (1581), is het Wilhelmus opgenomen. Ook bekende dichters schreven over historische gebeurtenissen in de Republiek. Joost van de Vondel schreef jaren na de terechtstelling nog over de dood van Oldenbarnevelt "Het stokske van Johan van Oldenbarnevelt" en het lied "Geuzenvesper". P.C. Hooft publiceerde in 1642 de eerste delen (in proza) van zijn geschiedschrijving van de Opstand: de Nederlandse Historiën.
  • Wat werden in strijdliederen bezongen?
    Oorlogshandelingen en vervolging.
Lees volledige samenvatting
Deze samenvatting. +380.000 andere samenvattingen. Een unieke studietool. Een oefentool voor deze samenvatting. Studiecoaching met filmpjes.

Laatst toegevoegde flashcards

Welke zes voorwaarden zaten er aan de Renaissanceliteratuur?
Literatuur moest belerend en diepzinnig zijn, vol mythologische toespelingen, taalspel, woordspelingen en dubbelzinnigheden.
Voor wie is de Renaissanceliteratuur bedoeld?
Net als schilderijen uit de Renaissance is Renaissanceliteratuur bedoeld voor een geschoold, elitair publiek dat verwijzingen naar en spelen met (klassieke) bronnen kon volgen en waarderen.
Wat is het verschil tussen translatio, imitatio en aemulatio?
De werken van klassieke Romeinse schrijvers werden vertaald (translatio) en vervolgens nagebootst (imitatio). Schrijvers in de Renaissance gingen bijvoorbeeld een tragedie of komedie naar klassiek model schrijven, maar nu in de volkstaal. Het uiteindelijke doel was echter niet pure imitatio. Uiteindelijk wilde men de klassieken overtreffen (aemulatio).
Waarvoor herleefde de aandacht in de literatuur uit de Renaissance?
In de literatuur uit de Renaissance herleefde de aandacht voor klassieke literaire genres als epos, komedie en tragedie. De voorschriften voor literatuur die de Romein Horatius ca. 20 voor Christus had vastgelegd werden bestudeerd en toegepast. Klassieke Romeinse schrijvers als Terentius en Plautus (komedie), Seneca (tragedie) en Vergilius werden bestudeerd en nagevolgd.
Waar ging de Renaissancekunst in Italië over?
De Renaissancekunst in Italië ontstond uit een herontdekken van de klassieke godenwereld en mythologie. In de kunst werden de verhalen over klassieke goden als Jupiter (oppergod), Venus (godin van de liefde), Chronos (tijdgod) of Mercurius (boodschapper van de goden en god van de handel) als onderwerp verwerkt. De intellectuele inhoud werd belangrijk gevonden. Renaissancekunst was een intellectueel spel voor een elite van kenners. Kunst uit de Renaissance is vaak bewust raadselachtig. Het is kunst voor ingewijden en kenners. Een voorbeeld is La Primavera (De lente) (1482) van Sandro Botticelli (ca. 1445 - 1510).
Welke verandering maakte de schilderkunst in de Renaissance door?
De schilderkunst maakte in de Renaissance een belangrijke verandering door. In de Renaissance werden nog steeds veel religieuze voorstellingen geschilderd. Maar schilders zochten ook naar nieuwe vormgevingsmogelijkheden die pasten bij hun streven religieuze thema's en de herontdekte Oudheid op een werkelijkheidsgetrouwe wijze weer te geven. Daarbij werden ook nieuwe vindingen toegepast zoals het lineaire perspectief. Renaissanceschilderijen hebben een herkenbare ruimteweergave waarin personages met duidelijke lichaamsproporties zijn geplaatst.
Welke twee architecten paste iets toe van het boek van Vitruvius?
Een belangrijke architect uit de Renaissance die de inzichten van Vitruvius toepaste, was Brunelleschi. Een beroemde tekening van Leonardo da Vinci over de verhoudingen van het menselijk lichaam is gebaseerd op de verhoudingenleer van Vitruvius.
Welke rol had het boek De Architectura van Vitruvius voor de bevordering van de herleving van klassieke vormen in de architectuur?
Het boek De Architectura van de Romein Vitruvius was bewaard gebleven. Dit boek uit de eerste eeuw voor Christus werd in de vijftiende eeuw opnieuw uitgegeven. Vitruvius benadrukte het belang van symmetrie en proportie (verhouding) in de bouwkunst.
Waardoor werd de herleving van klassieke vormen in de architectuur bevorderd?
Door de aanwezigheid in Italië van klassieke gebouwen of overblijfselen ervan.
Hoe werden de Renaissanceopvattingen verspreid vanuit Italië over andere gebieden in West-Europa? (2)
De Renaissanceopvattingen verspreidden zich vanuit Italië over andere gebieden in West-Europa. De drukpers speelde daarbij een belangrijke rol, evenals reizen van schrijvers en kunstenaars van en naar Italië. Zo verbleef P.C. Hooft (1581 - 1647), een van de belangrijkste dichters uit de Republiek, in 1600 in Florence, waar hij de kunst en literatuur van de Renaissance goed leerde kennen.