Samenvatting Nieuw Nederlands literatuur

-
247 Flashcards en notities
5 Studenten
  • Deze samenvatting

  • +380.000 andere samenvattingen

  • Een unieke studietool

  • Een oefentool voor deze samenvatting

  • Studiecoaching met filmpjes

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Dit is de samenvatting van het boek "Nieuw Nederlands literatuur". De auteur(s) van het boek is/zijn Noordhoff uitgevers. Deze samenvatting is geschreven door studenten die effectief studeren met de studietool van Study Smart With Chris.

PREMIUM samenvattingen zijn gecontroleerd op kwaliteit en speciaal geselecteerd om je leerdoelen nog sneller te kunnen bereiken!

Samenvatting - Nieuw Nederlands literatuur

  • 1.1.1 Samenleving

  • Wat voor karakter kregen de mensen?

    Wat was een bekende uitspraak ervan?

    Een theocentrisch karakter.

    Memento mori (gedenk te sterven). 

    Het leven was steeds meer op god en het hierna gericht.

  • Hoe haalden ze iedereen over en wat hadden ze allemaal in hun bezit?

    Je werd gedwongen, ketters kwamen op de brandstapel.

    Ze organiseerden kruistochten om de rest van Europa ook over te halen.

    De kerk had de waarheid, wetenschap, kunst, literatuur en pacht.

  • Welke 3 standen waren er? 

    1. Geestelijken
    2. Adel --> feodaal stelsel: De keizer of koning bezit een stuk grond, deze lenen het uit aan de adel en leenmannen, die daardoor een deel van de opbrengst van de grond kregen.
    3. Lijfeigenen of horigen: ze kregen in ruil voor diensten van de leenmannen onderdak. Ze hadden geen rechten.
  • Wie ontstonden er door de toenemende welvaart?

    De burgerij, mensen die hun geld verdienen met nijverheid en handel drijven.

    Gerechtshoven deelden straffen uit voor wie de orde verstoorde.

  • Wat was de taal van de wetenschap en onderwijs? Wie hadden daar recht op?

    Latijn

    De elite

  • In welke zeven vrije kunsten werd je onderwezen?

    • grammatica: taalkunde
    • retorica: effectief spreken
    • dialectica: logisch redeneren
    • aritmetica: rekenkunde
    • geometrica: meetkunde
    • astrologia: sterrenkunde
    • musica: harmonieleer
  • Wetenschap was in de middeleeuwen ________ aan de leer van de katholieke kerk. Deze leer mocht niet in twijfel getrokken worden en dus gingen wetenschappers ________ op eigen onderzoek uit. Wie dat wel deed, kreeg het risico voor ________ te worden uitgemaakt.

    ondergeschikt

    weinig

    ketter

  • 1.1.2 Kunst

  • Hoe zag de Romaanse bouwstijl eruit?

    massieve muren, kleine vensters en zware steunberen

  • Hoe zag de gotische bouwstijl eruit?

    spitsbogen, hoge gewelven en gebrandschilderde ramen waarin bijbelse taferelen worden afgebeeld

     

  • Kunst uit de middeleeuwen bevat vaak symbolische verwijzingen naar de christelijk deugden en zonden. Noem 2 voorbeelden.

    • de visioenen van de helvan Jeroen Bosch
    • De aanbidding van het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck.

     

  • De middeleeuwen had een theocentrisch karakter. Wat is dat?

    God is de belangrijkste.

  • Hoe heet deze en waar staat hij?

    Abdijkerk van Maria-Laach

  • 1.1.3 Literatuur

  • Wie waren de schrijvers en wat was er bijzonder aan?

    Aan het begin waren het monniken, later ook niet-geestelijken.

    Ze zetten hun naam er niet bij, dat vonden ze namelijk niet belangrijk.

  • Waarom zijn is er weinig literatuur bewaard gebleven?

    Ze werden mondeling doorgegeven, daarom waren ze ook op rijm.

    Wanneer het wel werd opgeschreven, werd er door die monniken veel geestelijkheid bijgevoegd.

    Dichters bedachten geen nieuwe verhalen, ze maakten ze alleen moderner.

  • Wat ontstond er vanaf de 11e eeuw in Frankrijk?

    Nieuwe verhalen over andere helden.

  • Wat zijn de belangrijkste kenmerken van karelromans?

    • (deels) verzonnen verhalen op rijm over Karel de Grote
    • verhouding tussen leenheer (Karel) en zijn ridders (leenmannen) staat centraal
    • belangrijke deugden zijn moed, kracht en trouw (aan keizer én God)
    • vrouwen spelen nauwelijks een rol
  • Wat is de belangrijkste Karelroman?

    Karel ende Elegast

  • Wat is een ander woord voor Karelromans en in welke taal werden die geschreven?

    Voorhoofse ridderromans.

    Romaans

  • Wat voor manieren had een hoofse ridder?

    Hij was niet alleen een vechtjas, maar ook een beschaafd en ontwikkeld mens.

  • Wat zijn de belangrijkse kenmerken van Arthurromans?

    • (deels) verzonnen verhalen op rijm over koning Arthur en zijn ridders van de ronde tafel
    • meestal maken de ridders een queeste; vaak goede afloop
    • belangrijke deugd is, naast moed, kracht en trouw, hoofsheid
    • hoofse liefde en vrouwen spelen een belangrijke rol

     

  • Wat is een ander woord voor Arthurromans?

    Hoofse ridderromans

  • Welke hoofse romans gaan niet over koning Arthur?

    Oosterse romans

    Klassieke romans 

  • Hoe heet de vrouw en de ridder van koning Arthur?

    vrouw: Guinevere

    ridder: Lancelot

  • Wat is de bekendste Middelederlandse Arthurroman?

    De jeeste (geschiedenis) van Walewein en het schaakbord uit het begin van de dertiende eeuw.

  • Wat is dit?

    De Ronde Tafel in de Great Hall van Winchester Castle

  • Wat waren dierenverhalen en wanneer ontstonden die?

    13e eeuw, vaak spotten ze met ridderromans.

  • Wat is het bekendste dierenverhaal?

    Van den vos Reynaerde

  • Wat zijn fabels?

    Korte verhalende teksten met dieren die praten.

    Vaak om mensen een wijze les te leren.

  • Wat is lyrische poëzie?

    Tedere gevoelens voor onbereikbare vrouw.

  • Wat is een bekend minnenlied (lyrische poëzie)?

     Ic sach noyt so roden mont van Hertog Jan van Brabant.

  • Wat voor toneel had je in de vroege middeleeuwen en wat erna?

    Eerst entertainers en liturgisch toneel. Later toneel op het kerkplein.

  • Welke 3 vormen geestelijk toneel heb je?

    • mysteriespelen, handelend over de mysteriën rond Maria
    • mirakelspelen, toneelstukken waarin wonderen gebeuren
    • moraliteiten, belerende stukken waarin het publiek allegorische lessen kreeg over christelijke waarden en geboden
  • Welke 2 vormen wereldlijk toneel heb je?

    • kluchten: met veel humor
    • abele spelen: over ridderlijk leven met als thema hoofse liefde
  • Wanneer zijn teksten geestelijke verhalen?

    Wanneer de religieuze boodschap overduidelijk is. Het draait om de genade van god.

  • Wat zijn voorbeelden van geestelijke verhalen?

    Beatrijs en Theophilus, eerst moet de persoon heel diep zinken voordat hij van God genade krijgt.

  • Wat zijn rederijkerskamers?

    Gilden op letterkundig gebied. Het bestond uit gedichten en toneelstukken.

  • Wat vonden rederijkers?

    • Dichtkunst was te leren.
    • veel aandacht voor de retorica (de kunst der welsprekendheid)
    • ze moesten de gemeenschap vertegenwoordigen
  • Noem ingewikkelde versvormen waar rederijkers van hielden. En wat is hier een andere naam voor?

    het refrein, het rondeel, het acrostichon en het schaakbord

    Knutsellyriek

  • Wat schreven rederijkers veel voor het toneel?

    Mysteriespelen: bijbels

    Sinnespelen: wijze les

    Esbattementen: grappig

  • Rederijkerskamers hadden een blazoen (wapen) en een devies (spreuk). Noem enkele spreuken van rederijkerskamers.

    'De Eglantier' met als devies 'In liefde bloeiende'

    'Het Wit Lavendel' met als devies ‘Uyt levender jonst’ (= uit krachtige liefde). 

  • Karel ende Elegast

     

    De nacht voor de hofdag krijgt Karel de Grote in een droom bezoek van een engel die hem opdraagt om uit stelen te gaan, anders zal hij sterven. Eerst staat Karel sceptisch tegenover de betrouwbaarheid van de engel, maar wordt overtuigd wanneer deze de opdracht tot driemaal toe herhaalt en hij rijdt het donkere woud in om te gaan stelen. Al rijdend door het woud komt Karel tot het inzicht dat hij zijn trouweridder Elegast te zwaar heeft gestraft door hem te verbannen voor een klein vergrijp. Hij komt dan een zwarte ridder tegen, aan wie hij zijn naam niet wil vertellen. Nadat de vorst de onbekende, die Elegast blijkt te zijn, heeft verslagen in een opstootje, stelt hij zichzelf voor als Adelbrecht (‘van adellijke geboorte’), omdat hij niet wil dat Elegast weet dat de koning uit stelen is gegaan.

    Karel/Adelbrecht stelt dan voor om bij de koning (bij zichzelf dus) in te breken, maar een verontwaardigde Elegast verwerpt zijn voorstel: hij is nog steeds trouw aan zijn vorst. In plaats daarvan wil hij Eggeric, Karels kwaadaardige zwager, gaan bestelen. Elegast vermoedt al snel dat Karel/Adelbrecht geen echte dief is, onder meer omdat hij een ploegschaar wil gebruiken om in te breken in Eggermonde, Eggerics kasteel. Eenmaal aangekomen sluipt Elegast als eerste naar binnen. Daar wordt de meesterdief door een haan, die hij met behulp van magische kruiden kan verstaan, gewaarschuwd dat de koning in de buurt is. Wanneer Elegast dit hoort, wil hij Karel/Adelbrecht waarschuwen. Die wil naar huis, maar Elegast weigert, en gaat verder.

    Nadat ze een grote buit vergaard hebben, maakt Karel/Adelbrecht weer aanstalten om te vertrekken. Maar Elegast wil eerst nog een kostbaar zadel stelen uit de slaapkamer van Eggeric. Deze wordt echter wakker door het lawaai van de belletjes van het zadel. Zijn vrouw, de zuster van koning Karel, probeert hem te kalmeren en dat brengt hem ertoe te vertellen wat hem zo onrustig maakt: hij wil Karel op de hofdag om het leven brengen. Omdat ze vervolgens razend kwaad wordt, slaat Eggeric haar een bloedneus. Elegast, die zich in de slaapkamer van Eggeric en zijn vrouw bevindt, vangt haar bloed op met zijn handschoen als bewijs voor het plan van Eggeric.

    Nadat hij weer naar buiten is gegaan, vertelt Elegast Karel/Adelbrecht over het complot. De koning beseft nu waarom God hem uit stelen liet gaan. Omdat Elegast de koning niet meer onder ogen durft te komen, zegt Karel/Adelbrecht dat hij de vorst wel op de hoogte zal brengen en keert hij terug naar zijn kasteel. De volgende dag, op de hofdag, beschuldigt Karel Eggeric en de andere samenzweerders van het verraad en doet hij een beroep op Elegast als getuige. Die toont de bebloede handschoen als bewijs van Eggerics schuld. Elegast daagt Eggeric uit tot een tweegevecht om uit te maken wie de waarheid spreekt. Wanneer blijkt dat Eggeric en Elegast evenwaardige dueleerders zijn bidt Karel tot God. De trouwe Elegast doodt Eggeric, wordt in ere hersteld en mag met de weduwe van Eggeric, de zuster van Karel, trouwen.

  • In Van den vos Reynaerde wordt een hofdag van Koning Nobel beschreven. Alle dieren verschijnen, behalve één: Reynaert de vos. Verschillende dieren doen hun beklag over de schurkenstreken van Reynaert, en Koning Nobel besluit de vos voor het Hof te dagen. Daartoe worden Bruun de Beer en Tybeert de Kater als dagvaarders ingesteld. Reynaert kan Bruun de Beer echter in een val lokken. Hij maakt hiervoor gebruik van Bruuns gulzigheid. Reynaert vertelt Bruun dat er honing in een opengespleten boom zit. Reynaert slaat de wiggen uit de boom en de beer komt vast te zitten. Vervolgens komt Tybeert de Kater, die hij weet op te sluiten in het kippenhok bij een vijandig gezinde pastoor. Uiteindelijk weet Grimbeert de Das, een neef van Reynaert, hem te overtuigen, omdat hij de derde in rij is die hem komt dagvaarden (middeleeuwse getallensymboliek).

    Reynaert probeert al het mogelijke om toch maar niet schuldig bevonden te worden voor zijn misdaden, maar Koning Nobel en de zijnen blijven bij hun besluit. Uiteindelijk, wanneer Reynaert alleen met de koning en koningin is, komt hij met zijn beste list. Die luidt als volgt. Reynaerts eigen vader, met Isengrijn de Wolf, Bruun de Beer, Tybeert de Kater en Grimbeert de Das hebben samengespannen tegen de koning. Zij hebben een grote schat vergaard, waarvan alleen Reynaert de vindplaats kent. Als de koning Reynaert vrij laat, zal Reynaert de vindplaats hem bekendmaken.

    Koning Nobel doorziet de list eerst, maar wordt dan door zijn vrouw overgehaald en de samenzweerders worden ingerekend. Reynaert kiest het hazenpad, en vertrekt op een zogezegde bedevaart naar Rome. Vóór zijn vertrek wordt hij eerst thuisgebracht door Cuwaert de Haas en Belijn de Ram. In zijn burcht Maupertuus vermoordt Reynaert Cuwaert en stuurt hij Belijn met een tas naar Koning Nobel. Hij vertelt erbij dat er een brief in zit, maar in werkelijkheid zit de kop van Cuwaert erin. De koning wordt hierdoor nu echt boos en vertrekt met de edelen naar Reynaert om die om te brengen, maar de slimme Reynaert is al naar een wildernis gevlucht.

    Dit boek is niet zomaar een vermakelijk dierenverhaal. Er zijn tal van satirische verwijzingen naar de 'mensenmaatschappij' in te vinden: de adel en de geestelijkheidmoeten het flink ontgelden. Enkele voorbeelden hiervan zijn dat priesters zich niet aan hun celibaat hielden en dat de adel lui en incompetent was. Ook de derde stand blijft niet gespaard, want wanneer het volk Bruin de Beer te lijf gaat, lijken ze wel een bende primitievelingen. Ze slaan op hem met het hele huisraad van 'pollepels' tot een spoel van het spinnewiel. Ook de namen van de vrouwen uit het volk zijn duidelijke verwijzingen naar verscheidene zonden. 'Vuilemaerte' kan men beschouwen als gemakkelijk om mee te verkeren, bijna een slet. In 'Ogerne' kun je dan weer de uitspraak "O gerne" verstaan wat aan een prostituee doet denken. Ook de priestersvrouw 'Julooke', " Jou lok ik", is een vrouw van laag allooi. Zelfs Ysegrijns vrouw Haersinde is niet van dubbelzinnigheid gespeend. Vergelijk: 'Haar zint het', 'Haar zonde' of zelfs 'Aersende'.

     

  • Mariken van Nieumeghen

     

    Mariken woont in de buurt van Nijmegen bij haar oom, de priester Gijsbrecht. Op een dag moet ze naar de markt in Nijmegen, waar ze bij haar tante zal blijven overnachten. Haar tante had echter vlak voor Marikens aankomst ruzie gehad met een paar vrouwen over de arrestatie van hertog Arnold van Gelre door zijn zoon Adolf. Hierdoor is zij buiten zichzelf van woede en Mariken moet het ontgelden. De tante scheldt haar de huid vol en beschuldigt haar ervan een relatie met haar oom te hebben.

    Mariken keert gekrenkt en wanhopig terug naar huis. Ze bidt om hulp, waarbij ze zo wanhopig is dat het haar niet uitmaakt of God of de duivel haar komt helpen. De duivel hoort dit en verschijnt aan haar in de gedaante van zekere Moenen, compleet met etterende oogbal. Moenen belooft Mariken alle talen en de zeven vrije kunsten te leren, maar niet de necromantie (zwarte magie). Mariken moet dan wel haar naam wijzigen, omdat Moenen zogenaamd in het verleden problemen met ene Maria had. Bovendien mag Mariken geen kruisteken meer maken. Zij verandert haar naam in Emmeken: kleine M. Samen vertrekken ze naar 's-Hertogenbosch, om na een paar dagen door te reizen naar Antwerpen.

    In Antwerpen leiden Moenen en Mariken een zondig leven. Pas na zeven jaar keert Mariken terug naar Nijmegen, waar ze op de markt een wagenspelziet. In dit spel vraagt Masscheroen, een onderduivel, aan God waarom hij de mensen vergeeft. Mariken krijgt berouw en doet beroep op Gods barmhartigheid. Hierdoor wordt Moenen kwaad. Hij voert Mariken de lucht in en gooit haar van grote hoogte naar beneden. Maar Mariken overleeft de val, doordat haar oom Gijsbrecht tussen de toeschouwers staat en voor haar bidt. Gijsbrecht weet Moenen te verdrijven door het uitspreken van een Bijbelpassage.

    Mariken zoekt vergiffenis voor haar zonden en gaat daarom samen met haar oom naar een hoge geestelijke in Nijmegen. Deze durft echter geenabsolutie te geven, waarop Gijsbrecht en Mariken naar de bisschop van Keulen en later zelfs naar de paus in Rome reizen. Tijdens de reis probeert Moenen tevergeefs Gijsbrecht en Mariken te doden.

    Mariken krijgt van de paus als straf drie ijzeren ringen om haar hals en armen. Deze zullen pas afvallen als haar zondige leven is vergeven. Mariken trekt zich terug in het Witte Vrouwenklooster in Maastricht, waar na jaren van boetedoening de aartsengel Gabriël haar komt verlossen van de ringen. Daarna leeft Mariken nog twee jaar en sterft in vrede omstreeks het jaar 1500. Na haar overlijden worden de drie ringen boven haar graf gehangen.

  • Wat zijn exempelen?

    Korte verhalen die aansporen tot het geloof.

  • Wat is alvers?

    Alle woorden van de versregels rijmen: eerste woord op eerste woord, tweede woord op tweede woord enz.

  • Wat is een refrein?

    4 strofen met dezelfde slotregel (stockregel)

  • Wat is een ronddeel?

    de eerste, vierde en zevende regel gelijk, evenals de tweede en de achtste.

  • Wat is een kreeftdicht?

    De regels van dit gedicht kunnen zowel van links naar rechts als van rechts naar links worden gelezen. De dichtvorm heet kreeftdicht, omdat kreeften zich zijwaarts voortbewegen in plaats van voor- of achterwaarts.

  • Wat is dubbelrijm?

    niet alleen de laatste woorden rijmen op elkaar, ook de voorlaatste.

  • Wat is een ketendicht?

    niet alleen de laatste woorden rijmen op elkaar, ook de voorlaatste.

Lees volledige samenvatting
Deze samenvatting. +380.000 andere samenvattingen. Een unieke studietool. Een oefentool voor deze samenvatting. Studiecoaching met filmpjes.

Voorbeelden van vragen in deze samenvatting

Wat voor karakter kregen de mensen? Wat was een bekende uitspraak ervan?
2
Welke 3 standen waren er? 
2
Hoe haalden ze iedereen over en wat hadden ze allemaal in hun bezit?
1
Wie ontstonden er door de toenemende welvaart?
1
Pagina 1 van 59