Samenvatting Sociologie : een inleiding

-
ISBN-10 9043012718 ISBN-13 9789043012713
258 Flashcards en notities
9 Studenten
  • Deze samenvattingen

  • +380.000 andere samenvattingen

  • Een unieke studietool

  • Een oefentool voor deze samenvatting

  • Studiecoaching met filmpjes

Onthoud sneller, leer beter. Wetenschappelijk bewezen.

Samenvatting 1:

  • Sociologie : een inleiding
  • Mark Elchardus
  • 9789043012713 of 9043012718
  • 2007

Samenvatting - Sociologie : een inleiding

  • 1.2.1 De belangrijkste les

  • De belangrijkste les die Sociologie met zich meebrengt is:

     

    Contingent: al die dingen waarvan we soms aannemen dat zij natuurlijk zijn en verbonden met onze diepste eigenheid, hadden in de loop van de geschiedenis ook anders kunne ontwikkelen (ze hadden ook anders kunnen zijn dan ze nu zijn).

    Arbitrair: maar ondanks het besef dat dingen anders hadden kunnen zijn, betekent niet dat er geen goede redenen bestaan voor de vorm die ze bij ons hebben aangenomen.

     

    vb: Ik ben in Nederland geboren maar het had ook Frankrijk kunnen zijn (contingent). Toch bestaan er goede redenen die verklaren waarom de werkelijkheid tot stand is gekomen en toch bestaat. 

     

    Met deze kennis in gedachten kunnen we de diversiteit beter inzien, begrijpen en accepteren. Deze bewustwording hebben we grotendeels te danken aan de antropologie en de sociologie. 

  • 1.2.2 Contingentie

  • Howard Becker Amerikaanse socioloog (1923-1963)

     

    Probeerde duidelijk te maken dat de sociologie met betrekking tot het afwijkende gedrag een dubbele taak heeft: verklaren waarom bepaalde individuen tot afwijkend gedrag komen, maar ook verklaren waarom bepaalde gedragingen in bepaalde samenlevingen afwijkend zijn en in andere niet. Met het laatste wordt bedoeld dat de normen en waarden die we hanteren om afwijkend gedrag de beoordelen van sociale oorsprong zijn en daarom verschillen van de ene tot de andere samenleving, van het ene tijdperk tot het andere.

  • 1.3 Contingent, maar niet arbitrair

  • Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) vroeg zich al af hoe men de mensen de wet kan doen eerbiedigen, als zij er zich van bewust worden dat zij die zelf hebben gemaakt. Hij vond het evident dan mensen wetten en reglementen respecteren zolang zij geloven dat deze van buitenaf, bijvoorbeeld door een god of opperwezen, worden opgelegd.

    Eenmal tot het inzicht gekomen dat die wetten, reglementen en gewoonten eigen producten en dus conventies zijn, dreigt dat respect volgens hem te verdwijnen. In zijn vierde boe Contrat Social, schrijft hij dat mensen de wetten pas zullen respecteren en hun plichten pas zullen naleven als een religie hen daartoe aanzet en motiveert.  Religies moeten volgens hem: goede, degelijke burgers kweken. Deze nieuwe religies noemde hij civiele religies.

     

    Het besef van het contingente betekent dat wij mensen ons realiseren dat wij de makers zijn van de wetten en de vorm van instellingen.

  • Waarom is het contingente niet arbitrair of willekeurig?

    Dit is in menig opzicht de vraag waaromheen de moderne sociologie zich heeft gevormd.

    Hieronder volgen drie sterk verschillende manieren waarop deze vraagstelling in de loop v/d geschiedenis v/d sociologie werd aangepakt:

     

    1. Verlichting en Tegen-Verlichting
    2. Grondlegger v/d sociologie: Auguste Comte
    3. Debat tussen Habermans en Luhmann
  • 1.3.1 Verlichting en Tegen-Verlichting

  • De vroege 19e eeuwse sociologie is een poging tot het verzoenen van de these van de Verlichting en de antithese van de Tegen-Verlichting.

     

    Verlichting 

    Het sterk geseculariseerde, geïndividualiseerde en gerationaliseerde denken, waartoe de Verlichting in de negentiende eeuw had geleid, verwierp een beroep op op religie als een handhaver van de orde.

    Het goed leven, meende men, was niet meer afhankelijk van het volgen van goddelijke voorschriften, maar van het volgen van de eigen rede en het eigen redeneervermogen. De rede moest de grondslag van de maatschappelijke orde.

     

    Tegen-Verlichting

    De Tegen-Verlichting vreesde dat het redelijke handelen wel eens tot egoïsme, sociale ontreddering en vervreemding zou kunnen leiden.Mensen zouden elkaar niet meer respecteren als men niet meer geloofden dat de regels die samenleving mogelijk maken, van bovennatuurlijke oorsprong zijn. Daarom meende de aanhangers v/d Tegen-Verlichting dat godsdienst en gezag nodig waren om de samenleving te regelen.

  • 1.3.2 Grondlegger van de sociologie: Auguste Comte

  • Waarom wordt Auguste Comte (1798-1857) als de grondlegger v/d sociologie beschouwd? Welke belangrijke sociologen heeft hij met zijn werk beïnvloed?

    - Omdat hij aals eerste het woord 'sociologie' bedacht om zijn intellectuele werk te omschrijven. 

    - Herbert Spencer, Frank Lester Ward, Jules Ferry, John Stuart Mill, Emile Durkheim (de Franse grondlegger v/d sociologie - 1858-1917)

  •  

    Auguste Comte was de grondlegger van het Positivisme en een grote voorstander v/d Verlichting.

    Hij pleitte voor een sterk zakelijke, strakke wetenschappelijke en op logica gesteunde observatie van de sociologie.

    Zijn aandacht ging naar het opspeuren en vastleggen van regelmaten/vaste patronen in het gedrag van de mensen. Deze vastgestelde patronen zouden vervolgens als wetmatigheden moeten fungeren. 

     

    Hij ontdekte drie stadia in de menselijke ontwikkeling:

    • religieuze denken
    • metafysische denken
    • wetenschappelijke denken (het leven geleid door de rede)

    Maar hij geloofde niet helemaal in het idee dat de rede een goede en geregelde samenleving kon creëren.

    Hoe kan het dat mensen toch wetten en normen kunne respecteren ondanks het feit dat er van bewust worden dat deze slechte conventies zijn, beperkingen die worden opgelegd aan het individuele handelen, ontwikkeling en die dikwijls de belangen v/d machtigen blijken te dienen?

    Deze vraag had volgens Comte een irrationele verklaring.

     

    De oude religies ("de Gob v/d monotheïsten") beschouwde hij als een belemmering die verhindert de sociale ontwikkeling/vooruitgang omdat er een denkbeeldige beloning in het hiernamaals in het vooruitzicht wordt gesteld. Dwang en misleiding, vond hij.

     

    Maar religie moest, volgens Comte, op een andere manier de maatschappij dienen.Deze moest nieuwe inzichten geven v/h wetenschappelijk denken en de mensheid vooruit helpen.

     

    De oplossing voor Comte was dat er en instelling moest bestaat die het menselijke handelen niet alleen door de rede, maar ook emotionele elementen (impulsen, emoties en gevoelens), op een juiste manier te kanaliseren, naar voor de mens goede positieve doelen te leiden. Deze oplossing kon alleen door de religie aan worden geboden.

    Zo creëerde Comte een nieuwe religie die hij Mensheid noemde. Geen God stond stond centraal maar de mens zelf. Mensen konden in deze religie hun energie op wenselijke doelstellingen richten!  

     

     

     

     

  • 1.3.3 Debat tussen Habermans en Luhmann

  • Jürgen Habermans (1929-)

     

    De wetenschappelijke rede kan ons niet vertellen hoe we iets moeten doen maar wel hoe we iets doeltreffen en/of efficiënt kunnen aanpakken, maar niet waarom we het en dan het andere moeten doen.

    Hij gelooft dat de wetenschap ons een methode aanreikt waarmee we met elkaar kunnen leren communiceren op een open, redelijke en wetenschappelijke manier. Zo kunnen we het eens worden over hoe we bepaalde problemen en wat we kunnen doen om deze aan te pakken.

     

     

    Niklas Luhmann (1927-1998)

     

    Luhmann gelooft niet in Habermans' theorie.

    Hij is van oordeel dat we met het contingente moeten leren leven door het arbitraire op een aantal punten gewoon te aanvaarden. Mensen moeten met het arbitraire leren leven. Omdat we het over doelen toch nooit eens worden, is volgens hem de meerderheidsregel bedacht: de helft van de stemmen plus 1 is een meerderheid.Niets zegt dat die meerderheid het voor het rechte eind heeft, maar als we ze niet respecteren, creëren we chaos en het risico op ergere vormen van willekeur.

    Een andere manier om het arbitraire te aanvaarden is het rechtspositivisme. De opvatting stelt dat een wet sespect verdient, ongeacht haar inhoud of de doelen die zij dient, zolang zij maar op de correcte wijze, volgens de voorziene procedure, tot stand is gekomen: bijvoorbeeld via een meerderheidsbeslissing. Over wat rechtvaardigheid is, zulle we het volgens Luhmann nooit met elkaar eens worden.

  • Habermans wijst Luhmann's  benadering over rechtvaardigheid af. Hij is van overtuiging dat rechtvaardigheid ook moet  worden bekritiseerd op basis v/h rechtvaardigheidsgevoel. Ook de meerderheid mag en moet aan kritiek worden onderworpen.

     

    Luhmen plaatst zich tot op zekere hoogte op het verlengde van de Tegen-Verlichting. 

    Volgens hem kan chaos worden vermeden door de keuzemogelijkheden van mensen op de een of andere manier te beperken.Dat kan onder meer door hen te laten geloven dat de bestaande orde of bepaalde aspecten daarvan, onvermijdelijk zijn. een dergelijke overtuiging kan worden bevorderd door onder meer religie, door het geloof dat de bestaande orde natuurlijk is of door een groot respect voor de traditie. Volgens Luhmann zij dat allemaal middelen waarmee mensen ertoe gebracht worden om het contingente te aanvaarden en te respecteren, alsof het geenszins arbitrair is.

  • De sociologie is een v/d manieren waarop de hedendaagse mensen zoeken naar wat orde mogelijk maakt en kan verklaren in een maatschappij die er zich van bewust wordt dat zij haar eigen product is: zichzelf schept.

     

    Luhmann & Habermans vertegenwoordigen twee mogelijk standpunten waarmee een mogelijk antwoord kan worden gegeven. In Hdst. 2 zullen we andere benaderingen bestuderen van andere sociologen. Deze zullen zakelijker van aard zijn.

Lees volledige samenvatting
Deze samenvatting. +380.000 andere samenvattingen. Een unieke studietool. Een oefentool voor deze samenvatting. Studiecoaching met filmpjes.

Samenvatting 2:

  • Sociologie een inleiding
  • Mark Elchardus Bram Spruyt Christophe Vanroelen
  • 9789043027892 of 9043027898
  • 2014

Samenvatting - Sociologie een inleiding

  • 1 De sociologische verzuchting

  • waarin verschillen de posities van Luhmann en Habermann ten aanzien van het contigente en arbitraire?
    contigent = alles is continent. iets is niet noodzakelijk en niet onmogelijk. het is niet perse nodig dat iets gebeurd maar het is niet onmogelijke. over het arbitraire wat hier bij hoort verschillen de twee mannen van mening. 

    Haberman: door open communicatie zouden de regels die we maken minder arbitrair worden en minder willekeurig. recht is wel rechtvaardig maar moet bekritiseerd worden. 

    Luhmann: we moeten met het continente leren leven door het abstracte op een aantal punten te aanvaarden. 
    1) niet eens over doelen -> meerderheidsregels
    2) rechtspositievisme = de wet verdient respect zolang ze op de correcte wijze gemaakt is. we zullen het weliswaar nooit eens zijn over het rechtvaardigen. 
  • waarin verschillen de posities van Luhmann en Habermann ten aanzien van het contingente en arbitraire?
    contingent = alles is contingent. iets is niet noodzakelijk en niet onmogelijk. het is niet perse nodig dat iets gebeurd maar het is niet onmogelijke. over het arbitraire wat hier bij hoort verschillen de twee mannen van mening. 

    Haberman: door open communicatie zouden de regels die we maken minder arbitrair worden en minder willekeurig. recht is wel rechtvaardig maar moet bekritiseerd worden. 

    Luhmann: we moeten met het continente leren leven door het abstracte op een aantal punten te aanvaarden. 
    1) niet eens over doelen -> meerderheidsregels
    2) rechtspositievisme = de wet verdient respect zolang ze op de correcte wijze gemaakt is. we zullen het weliswaar nooit eens zijn over het rechtvaardigen.
  • Wat is sociologie?
    Wat leert de sociologie ons?
    Wat is de Verlichting en wat is de Tegen-Verlichting?
    Wie is Auguste Comte en wat waren zijn ideeën?
    Wat betekent contigent?
    Wat betekent arbitrair? 
    Hoe worden voorspelbaarheid en een mate van orde gerealiseerd?
    Welke regels zijn in de sociale werkelijkheid absoluut nodig, dus niet-arbitrair?
    Zijn er voor de wijze waarop mensen samenleven wel regels die absoluut nodig zijn, die niet arbitrair zijn?  
    Wat is het debat tussen Habermas en Luhmann?    
    Waarom al die zorgen om orde?
    Wat is het sociologische probleem van sociale orde?
    Wat zijn de drie bronnen van het niet-contigente en het niet-arbitraire?
    Wat houdt de legitimerende derde natuur in?  
    Wat houdt de legitimerende derde geschiedenis in? 
    Wat houdt de legitimerende derde samenhang in? 
    Alles is contigent maar niet arbitrair. Waarin verschillen de posities van Luhmann en Habermas ten aanzien van het arbitraire?
    Hoe dacht August Comte het probleem van de niet-arbitraire contigentie op te lossen? Welke instelling zou daarbij volgens hem een cruciale rol vervullen? Waarom dacht hij dat?
    Wat wordt bedoeld met de term 'legitimerende derde'? Welke 'legitimerende derde' duikt op in Marx' theorie als hij het heeft over de evolutie naar een klasseloze maatschappij?
  • hoe dacht august comte het probleem van de niet-arbitraire contigentie op te lossen?
    het menselijk handelen word niet alleen geleid door rede maar ook door emoties. dit samen helpt mensen op positieve doelen te bereiken. dit kan alleen door RELIGIE.
  • welke instelling gebruikt august comte om het probleem van de niet-arbitraire contigentie op te lossen?
    door religie vd mensheid. hier staat de mensheid of capaciteit vd mensheid centraal. om hun energie op wenselijke doelstellingen te richten.
  • wat wordt bedoeld met legitimerende derde?
    het niet-continente en niet-arbitraire wordt nu vaker gezocht in:
    1. de natuur
    2. de geschiedenis
    3. de samenhang. 
  • de natuur:
    onze maatschappij wordt beïnvloed door onze menselijke beperkingen
  • de geschiedenis
    de geschiedenis van een maatschappij beperken latere keuzen mogelijkheden.
  • samenhang
    dingen hebben met elkaar te maken. een gezin kan maar een aantal verschillende aantal vormen aannemen, welliswaar heel veel. maar het is wel beperkt.
  • Vraag 1
    Comte gaat op zoek naar een oplossing voor het probleem van de niet-arbitraire contingentie en de orde. Welke instelling kan daar volgens hem een belangrijke rol in spelen? 
    wetenschap
  • Het arbitraire’ is Jürgen Habermas een doorn in het oog. Hoe kunnen we volgens hem hieraan ontsnappen?
    Door kennis- en handelingswijzen te ontwikkelen die toelaten onze doelen redelijk te kiezen en te beheersen.Wanneer iedereen het eens is over de doelen en prioriteiten in de samenleving, houden de regels en instellingen die we zelf maken op met willekeurig en arbitrair te zijn.Wetenschap biedt een methode om op open wijze met elkaar te communiceren; deze ongedwongen communicatie leidt onder eerlijke en redelijke mensen tot een consensus over doelen en prioriteiten.
  • 1.1 Wat is sociologie? Een poging tot definitie, die gelukkig mislukt

  • Wat is sociologie?
    Moeilijk om definitie voor sociologie te formuleren. Eerste belangrijke sociologische les: Definities kunnen worden gebruikt om een verschijnsel vast te leggen. Maar definities zijn veel minder geschrikt om een verschijnsel te begrijpen. Sociologie exploreren en beschouwen. Die exploratie vangen. Studieobject: 'het sociale'.
  • De sociologische verklaring volgens Max Weber:
    • Wetenschappelijke poging om het sociale handelen te begrijpen
    • Verklaring moet causaal of oorzakelijk zijn
  • 1.2 Wat de sociologie ons leert

  • Is er iets in de sociologie wat de sociologie ons leert en dat we niet alleen als een stuk informatie en vaardigheid verder kunnen meedragen, maar dat fundamenteel ingrijpt op onze kijk op het leven met anderen?
    Een dubbele les: alles is 'contigent', maar daarbij niet perse 'arbitrair' (willekeurig)
  • De hedendaagse samenleving is CONTINGENT maar daarmee niet ARBITRAIR; het is vanzelfsprekend, maar niet toevallig
  • Howard Becker: De sociologie heeft een dubbele taak:
    • Verklaren waarom bepaalde individuen tot afwijkend gedrag komen
    • Waarom bepaalde gedragingen in bepaalde samenlevingen afwijkend zijn en in andere niet.  
Lees volledige samenvatting
Deze samenvatting. +380.000 andere samenvattingen. Een unieke studietool. Een oefentool voor deze samenvatting. Studiecoaching met filmpjes.

Laatst toegevoegde flashcards

Benoem de vier typen sancties van Parsons en licht deze toe.
  1. activeren van waardegetrouwheid
  2. beïnvloeden
  3. belonen
  4. bestraffen 

 

Er wordt onderscheid gemaakt tussen sancties die binnenuit komen: interne sancties en sancties die buitenaf komen: externe sancties.

 

 

Wat wordt individualisering genoemd?
Verworven status op basis van eigen, persoonlijke prestaties, de erkenning van het individu, het streven naar zelfbewustzijn, zelfbeschikking en zelfontplooiing, worden voorgesteld als kernwaarden van normen, als een entiteit die respect verdient en zich moet kunnen ontplooien. Het nastreven en realiseren van die waarde wordt individualisering genoemd.
De vraag die ontstaat is: Vanwaar komt die gemeenschapsverzuchting, vanwaar komt die nostalgie?
De modernisering heeft een interactiekader in het leven geroepn dat in veel grotere mate de Gemeinschaft-kenmerken heeft dan de interactiekaders die daarvoor bestonden. Dat betekent dat het merendeel van onze tijdgenoten hun eerste levensjaren doorbrengen in een interactiekader met een uitgesproken primair karakter, indealiter gericht op koesteren, liefde, intimiteit en sterke verbondenheid: de familie.

De gemeenschapsnostalgie en de kritische houding verschijnen eerder als een verzuchting en een ambitie die steeds weer in de moderne gezinservaring een voedingsbodem vinden. Het zijn met andere woorden producten van de moderne maatschappijontwikkeling zelf. 
De moderne samenleving die zo sterk afhankelijk is van het heldere, rationele en wetenschappelijke denken, wekt ook steeds weer de emoties op die precies in dat denken het verlies van een vollere wereld en van diepere emoties ervaren. Die spanning zelf maakt deel uit van de modernisering en beïnvloedt de ontwikkeling van het proces.
Uit hoeveel delen/perioden bestaat de modernisering?

De 400 jaar modernisering kunnen ruwweg in twee gelijke perioden worden opgedeeld:

  1. 1600-1800: een aanloop tot modernisering, waarin de transformatie plaatsvindt.
  2. 1800-heden:  een voltrekking van de moderniteit.

 

De veranderingen die tot de modernisering van de samenleving leidden, bewerkstelligden zich betrekkelijk langzaam. Zij werkten lange tijd ondergronds en ongezien.

Wat verstaan we onder de term modernisering?

Modernisering kan worden beschouwd als een beschavingsproject waarvan juist het opheffen van de beperkingen die op het menselijke gedrag rusten, een belangrijke richtinggevende waarde en aspiratie vormt (Landes, 1998).

Wat verstaan we onder de termen moderne samenleving of moderniteit?

Het resultaat van de veranderingen over de laatste 400 jaar wordt moderne samenleving of moderniteit genoemd. 

Benoem de zeven niveaus/gordels van sociale controle. Wat is belangrijk om te weten?

Als één niveau er niet in slaagt afwijkend gedrag en/of criminaliteit te vermijden, treedt het volgende niveau in werking.

 

De zeven gordels van criminaliteit zijn:

 

  1. Routine (sleur en slenter)
  2. Het politieagentje binnenin (zelfdwang, socialisatie, internalisatie)
  3. Velden van gesanctioneerde verwachtingen (integratie in een veld van gesanctioneerde verwachtingen)
  4. Buffers (van sociale interactie)
  5. Uitlaatkleppen
  6. Informele sancties (expliciet, maar informeel sanctioneren)
  7. In de handen van politie en gerecht (formele sancties)
Wat is het verschil tussen de utilitaristen en Parsons' theorie? 

Parsons verwerpt(verstoot) niet het belang van het streven naar plezier en het vermijden van pijn, maar onderstreept dat deze niet alleen verwijzen naar eigenschappen van het menselijke organisme, maar ook naar verschijnselen als waarden en verbondenheid met anderen.

Wat is het verschil tussen negatieve en positieve sancties?
  • Negatieve sancties: pijn, onbehagen, uit de groep zetten. 
  • Positieve sancties: plezier en genoegen worden beloofd, beloning.

 

De doeltreffendheid van de negatieve sancties ligt niet in de uitvoering van de straf maar in de geloofwaardigheid van de dreiging of in het afschrikkingeffect.

Wat is het verschil tussen interne en externe sanctie?
  • De sanctie is intern/komt van binnenuit in de zin dat het verraden van bepaalde waarden of overtuigingen, betreffende het goede of schone handelen, tot een gevoel van onbehagen of tot wroeging leidt. Deze bepaalde waarden of overtuigingen nestelen zich in de persoonlijkheid. Maar we kunnen ons ook verbonden en sterk voelen met anderen op zo'n manier dat we het gevoel hebben dat we een eenheid vormen.

In eerste instantie is ons gedrag sanctioneerbaar omdat we naar waardegetrouwheid streven, in het tweede omdat we solidariteit en loyaliteit veronderstellen bij de personen die ons gedrag sanctioneren. 

 

  • Externe sancties komen voor in de vorm van 'straffen': slaan, vrijheid beroven, afzonderen, afstandelijk bejegenen, een afkeurende blik. Maar men kan ook strelen, eten geven, overladen met geschenken of een bemoedigend schouderklopje.